मुखेन सा पद्मसुगन्धिना निशि
प्रवेपमानाधरपत्रशोभिना ।
तुषारवृष्टिक्षतपद्मसंपदां
सरोजसंधानमिवाकरोदपाम् ॥

अन्वयः AI सा निशि प्रवेपमान-अधरपत्र-शोभिना पद्मसुगन्धिना मुखेन, तुषारवृष्टि-क्षत-पद्मसंपदाम् अपाम् सरोजसंधानम् इव अकरोत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) मुखेनेति । सा पार्वती निशि रात्रौ पद्मवत्सुगन्धिना सुरभिणा । `गन्धस्येत्-` इत्यादिनेकारः । प्रवेपमानः कम्पमानोऽधर ओष्ठ एव पत्त्रं दलं तेन शोभत इति तथोक्तेन मुखेन तुषारवृष्ट्या तुहिनवर्षेण क्षता नाशिताः पद्मसंपदो यासां तासामपां सरोजसंधानं पद्मसंघट्टनमकरोदिव । इत्युत्प्रेक्षालंकारः पद्मान्तरं तुहिनेनोपहन्यते तन्मुखपद्मं तु न तथेति व्यतिरेकालंकारो व्यज्यत इत्युभयोः संकरः
Summary AI At night, with her lotus-fragrant face, made beautiful by her trembling lower lip, she seemed to restore the lotuses to the waters, whose lotus-wealth had been destroyed by the frost and snow.
सारांश AI रात के समय काँपते हुए होठों वाले उनके कमल-सुगंधित मुख ने पाले से नष्ट हुई कमलों की शोभा को जल में फिर से स्थापित कर दिया।
पदच्छेदः AI
मुखेनमुख (३.१) with her face
सातद् (१.१) she
पद्मसुगन्धिनापद्मसुगन्धिन् (३.१) fragrant like a lotus
निशिनिश् (७.१) at night
प्रवेपमानाधरपत्रशोभिनाप्रवेपमान (प्र√वेप्+शानच्)अधर–पत्रशोभिन् (३.१) beautiful with a lower lip-petal that was trembling
तुषारवृष्टिक्षतपद्मसंपदाम्तुषारवृष्टिक्षत (√क्षन्+क्त)पद्म–संपद् (६.३) of the waters whose wealth of lotuses was destroyed by snowfall
सरोजसंधानम्सरोजसंधान (२.१) the restoration of lotuses
इवइव as if
अकरोत्अकरोत् (√कृ कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) she made
अपाम्अप् (६.३) of the waters
छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
मु खे सा द्म सु न्धि ना नि शि
प्र वे मा ना त्र शो भि ना
तु षा वृ ष्टि क्ष द्म सं दां
रो सं धा मि वा रो पाम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.