निकामतप्ता विविधेन वह्निना
नभश्चरेणेन्धनसंभृतेन च ।
तपात्यये वारिभिरुक्षिता नवै-
र्भुवा सहोष्माणममुञ्चदूर्ध्वगम् ॥
निकामतप्ता विविधेन वह्निना
नभश्चरेणेन्धनसंभृतेन च ।
तपात्यये वारिभिरुक्षिता नवै-
र्भुवा सहोष्माणममुञ्चदूर्ध्वगम् ॥
नभश्चरेणेन्धनसंभृतेन च ।
तपात्यये वारिभिरुक्षिता नवै-
र्भुवा सहोष्माणममुञ्चदूर्ध्वगम् ॥
अन्वयः
AI
विविधेन वह्निना, नभश्चरेण, इन्धन-संभृतेन च निकाम-तप्ता सा, तप-अत्यये नवैः वारिभिः उक्षिता सती भुवा सह ऊर्ध्वगम् ऊष्माणम् अमुञ्चत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
निकामेति । विविधेन पञ्चविधेनेत्यर्थः । नभश्चरेण खेचरेण । आदित्यरुपेणेत्यर्थः । इन्धनसंभृतेन काष्ठसमिद्धेन वह्निना निकाममत्यन्तं तप्ता साम्बिका तपात्यये ग्रीष्मान्ते । प्रावृषीत्यर्थः । नवैर्वारिभिरुक्षिता सिक्ता सती भुवा पञ्चाग्नितप्तया सहोर्ध्वगमूष्माणं वाष्पममुञ्चत् । `ग्रीष्मोष्मवाष्पमूष्माणम्` इति यादवः
Summary
AI
Intensely heated by various fires—the sun moving in the sky and the fires fed by fuel—at the end of summer, when sprinkled by the first rains, she released rising heat along with the earth.
सारांश
AI
पंचाग्नि और सूर्य की गर्मी से तपी पार्वती पर जब वर्षा की नई बूंदें गिरीं, तो उनके शरीर से पृथ्वी की तरह ही ऊष्मा ऊपर की ओर उठी।
पदच्छेदः
AI
| निकामतप्ता | निकाम–तप्ता (√तप्+क्त, १.१) | Intensely heated |
| विविधेन | विविध (३.१) | by various |
| वह्निना | वह्नि (३.१) | fire |
| नभश्चरेण | नभश्चर (३.१) | by the one moving in the sky (the sun) |
| इन्धनसंभृतेन | इन्धन–संभृत (सम्√भृ+क्त, ३.१) | by that fed by fuel |
| च | च | and |
| तपात्यये | तप–अत्यय (७.१) | at the end of summer |
| वारिभिः | वारि (३.३) | by waters |
| उक्षिता | उक्षित (√उक्ष्+क्त, १.१) | sprinkled |
| नवैः | नव (३.३) | new |
| भुवा | भू (३.१) | the earth |
| सह | सह | with |
| ऊष्माणम् | ऊष्मन् (२.१) | heat |
| अमुञ्चत् | अमुञ्चत् (√मुच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | she released |
| ऊर्ध्वगम् | ऊर्ध्वग (२.१) | rising upwards |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | का | म | त | प्ता | वि | वि | धे | न | व | ह्नि | ना |
| न | भ | श्च | रे | णे | न्ध | न | सं | भृ | ते | न | च |
| त | पा | त्य | ये | वा | रि | भि | रु | क्षि | ता | न | वै |
| र्भु | वा | स | हो | ष्मा | ण | म | मु | ञ्च | दू | र्ध्व | गम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.