क्लमं ययौ कन्दुकलीलयापि या
तया मुनीनां चरितं व्यगाह्यत ।
ध्रुवं वपुः काञ्चनपद्मनिर्मितं
मृदु प्रकृत्या च ससारमेव च ॥

अन्वयः AI या कन्दुक-लीलया अपि क्लमम् ययौ, तया मुनीनाम् चरितम् व्यगाह्यत । तस्याः वपुः ध्रुवम् काञ्चन-पद्म-निर्मितम्, प्रकृत्या मृदु च स-सारम् एव च आसीत् ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) क्लममिति ॥ या देवी कन्दुकलीलया कन्दुकक्रीडयापि क्लमं ययौ ग्लानिं प्राप तया देव्या मुनीनां चरितं तीव्रं तपो व्यगाह्यत प्रविष्टम् । अत्रोत्प्रेक्षते-ध्रुवमस्या वपुः काञ्चनपद्मेन सुवर्णकमलेन निर्मितं घटितम् । अत एव प्रकृत्या पद्मस्वभावेन मृदु च सुकुमारमपि काञ्चनस्वभावेन ससारं च कठिनमेव । तथा च तदुपादानकत्वाद्देव्या वपुषः सुकुमारस्थापि तीव्रतपःक्षमत्वमित्युत्प्रेक्षार्थः

Summary AI She who used to get tired even from the sport of playing with a ball, now delved into the practices of sages. Surely her body, though made of golden lotuses and naturally delicate, was also full of strength.

सारांश AI जो पार्वती गेंद खेलने मात्र से थक जाती थीं, वे अब मुनियों की भाँति कठिन तप करने लगीं। निश्चय ही उनका शरीर स्वर्ण-कमल के समान कोमल और दृढ़ था।

पदच्छेदः AI

क्लमम्	क्लम (२.१)	fatigue
ययौ	ययौ (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	experienced
कन्दुकलीलया	कन्दुक–लीला (३.१)	from the sport of playing with a ball
अपि	अपि	even
या	यद् (१.१)	She who
तया	तद् (३.१)	by her
मुनीनाम्	मुनि (६.३)	of sages
चरितम्	चरित (√चर्+क्त, २.१)	the practices
व्यगाह्यत	व्यगाह्यत (वि+अव√गाह् भावकर्मणोः लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	was delved into
ध्रुवम्	ध्रुवम्	Surely
वपुः	वपुस् (१.१)	her body
काञ्चनपद्मनिर्मितम्	काञ्चन–पद्म–निर्मित (निर्√मा+क्त, १.१)	made of golden lotuses
मृदु	मृदु (१.१)	delicate
प्रकृत्या	प्रकृति (३.१)	by nature
च	च	and
ससारम्	स–सार (१.१)	full of strength
एव	एव	also
च	च	and

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
क्ल	मं	य	यौ	क	न्दु	क	ली	ल	या	पि	या
त	या	मु	नी	नां	च	रि	तं	व्य	गा	ह्य	त
ध्रु	वं	व	पुः	का	ञ्च	न	प	द्म	नि	र्मि	तं
मृ	दु	प्र	कृ	त्या	च	स	सा	र	मे	व	च
ज			त			ज			र

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect