विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं
द्रुमैरभीष्टप्रसवार्चितातिथि ।
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं
तपोवनं तच्च बभूव पावनम् ॥

अन्वयः AI तत् तपः-वनम् च विरोधि-सत्त्व-उज्झित-पूर्व-मत्सरम्, द्रुमैः अभीष्ट-प्रसव-अर्चितातिथि, नव-उटज-अभ्यन्तर-संभृत-अनलम्, पावनम् बभूव ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) विरोधीति ॥ विरोधिभिः सत्त्वैर्गोव्याघ्रादिभिरुज्झितपूर्वमत्सरं त्यक्तपूर्ववैरम् । हिंसारहितमित्यर्थः । द्रुमैरभीष्टप्रसवेनेष्टफलेनार्चिताः पूजिता अतिथयो यस्मिंस्तत्तथोक्तम् । नवानामुटजानां पर्णशालानामभ्यन्तरेषु संभृताः संचिता अनला अग्नयो यस्मिंस्तत्तथोक्तं तच्च तपोवनम् । पावयतीति पावनं बभूव । अहिंसातिथिसत्काराग्निपरिचर्याभिर्जगत्पावनं बभूवेत्यर्थः

Summary AI And that hermitage became a sanctifying place, where hostile creatures abandoned their former enmity, where guests were honored by trees with desired blossoms and fruits, and where the sacred fire was maintained inside a new leaf-hut.

सारांश AI पार्वती के तपोवन में हिंसक पशुओं ने शत्रुता त्याग दी। वृक्ष अतिथियों को फल देने लगे और वहाँ की अग्नि एवं वातावरण अत्यंत पवित्र हो गया।

पदच्छेदः AI

विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरम्	विरोधिन्–सत्त्व–उज्झित (√उझ्+क्त)–पूर्वमत्सर (२.१)	where hostile creatures abandoned former enmity
द्रुमैः	द्रुम (३.३)	by trees
अभीष्टप्रसवार्चितातिथि	अभीष्ट (अभि√इष्+क्त)–प्रसव–अर्चितातिथि (√अर्च+क्त, २.१)	where guests were honored with desired blossoms
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलम्	नव–उटज–अभ्यन्तर–संभृत (सम्√भृ+क्त)–अनल (२.१)	where fire was maintained inside a new leaf-hut
तपोवनम्	तपोवन (१.१)	The hermitage
तत्	तद् (१.१)	that
च	च	and
बभूव	बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	became
पावनम्	पावन (१.१)	sanctifying

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
वि	रो	धि	स	त्त्वो	ज्झि	त	पू	र्व	म	त्स	रं
द्रु	मै	र	भी	ष्ट	प्र	स	वा	र्चि	ता	ति	थि
न	वो	ट	जा	भ्य	न्त	र	सं	भृ	ता	न	लं
त	पो	व	नं	त	च्च	ब	भू	व	पा	व	नम्
ज			त			ज			र

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect