अन्वयः
AI
यदा हरः तपसा तत्-प्रवणी-कृतः (सन्) पार्वतीम् परिणेष्यति, तदा उपलब्ध-सुखः (सन्) स्मरम् स्वेन वपुषा नियोजयिष्यति।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
परिणेष्यतीति ॥ इतीति च । धर्मेण धर्माख्यप्रजापतिना याचितः प्रार्थितः स भगवान्ब्रह्मा । तपसा कारणेन तस्यां पार्वत्यां प्रवणीकृतोऽभिमुखीकृतो हरः शिवो यदा पार्वतीं परिणेष्यत्युद्वक्ष्यति तदोपलब्धसुखः प्राप्तनन्दः सन् । स्मरं कामं स्वेन वपुषा नियोजयिष्यति । इत्येवं स्मरशापस्यावधिदामवसानदायिनीं सरस्वती वाचं चाह । एवं शापावधिमप्युक्तवानित्यर्थः । ननु तथा क्रुद्धस्य कथमीदृशी शान्तिरत आह-वशिनो जितेन्द्रियाश्चाम्बुधराश्चाशनेरमृतस्य चेत्युभयोर्योनयः प्रभवः वशिपक्षेऽशन्यमृतशब्दौ कोपप्रसादपरौ । अन्यत्र वैद्युताग्न्युदकपरौ । युग्मकम् ॥ ४.४२ - ४३ ॥
Summary
AI
"When Hara (Shiva), made inclined towards her by her penance, marries Parvati, then, having found happiness, he will reunite Kama with his own body."
सारांश
AI
जब पार्वती की तपस्या से वश में हुए शिव उनसे विवाह करेंगे, तब सुख की प्राप्ति होने पर वे कामदेव को पुनः उसके शरीर से जोड़ देंगे।
पदच्छेदः
AI
| परिणेष्यति | परिणेष्यति (परि√नी कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | will marry |
| पार्वतीम् | पार्वती (२.१) | Parvati |
| यदा | यदा | when |
| तपसा | तपस् (३.१) | by penance |
| तत्प्रवणीकृतः | तत्–प्रवण–कृत (√कृ+क्त, १.१) | made inclined towards her |
| हरः | हर (१.१) | Hara (Shiva) |
| उपलब्धसुखः | उपलब्ध (उप√लभ्+क्त)–सुख (१.१) | he who has obtained happiness |
| तदा | तदा | then |
| स्मरम् | स्मर (२.१) | Smara (Kama) |
| वपुषा | वपुस् (३.१) | with a body |
| स्वेन | स्व (३.१) | his own |
| नियोजयिष्यति | नियोजयिष्यति (नि√युज् +णिच् कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | will reunite |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प | रि | णे | ष्य | ति | पा | र्व | तीं | य | दा | |
| त | प | सा | त | त्प्र | व | णी | कृ | तो | ह | रः |
| उ | प | ल | ब्ध | सु | ख | स्त | दा | स्म | रं | |
| व | पु | षा | स्वे | न | नि | यो | ज | यि | ष्य | ति |
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.