अन्वयः
AI
अथ सा विह्वला, वसुधा-आलिङ्गन-धूसर-स्तनी, विकीर्ण-मूर्धजा सती स्थलीम् सम-दुःखाम् इव कुर्वती पुनः एव विललाप।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
अथेति । अथ भस्मदर्शनानन्तरं पुनरेव विह्वला विक्लवा वसुधालिङ्गनधूसरस्तनी वसुधालिङ्गनेन क्षितिलुण्ठनेन धूसरौ धूसरवर्णौ स्तनौ कुचौ यस्याः सा तथोक्ता । `स्वाङ्गाच्चोपसर्जनादसंयोगोपधात्` (अष्टाध्यायी ४.१.५४ ) इति ङीष् । विकीर्णमूर्धजा विकीर्णा विक्षिप्ता मूर्धजाः केशा यस्याः सा तथोक्ता सा रतिः स्थलीं वनभूमिम् । तत्रत्यान्प्राणिन इत्यर्थः । `जानपदकुण्डगोणस्थले-` त्यादिना ङीष् । समदुःशां स्वतुल्यशोकां कुर्वतीव विललाप परिदेवितवती । `विलापः परिदेवनम्` इत्यमरः
Summary
AI
Then, distraught again, her breasts grayed with dust from embracing the earth and her hair disheveled, she lamented, making the very ground seem to share in her sorrow.
सारांश
AI
अत्यंत व्याकुल रति अपने बिखरे हुए बालों के साथ पृथ्वी पर विलाप करने लगी। धूल से धूसरित अंगों वाली वह रति उस वन-स्थली को भी अपने समान ही दुखी बना रही थी।
पदच्छेदः
AI
| अथ | अथ | Then |
| सा | तद् (१.१) | she |
| पुनः | पुनर् | again |
| एव | एव | indeed |
| विह्वला | विह्वल (१.१) | distraught |
| वसुधालिङ्गनधूसरस्तनी | वसुधा–आलिङ्गन–धूसर–स्तन (१.१) | her breasts grayed from embracing the earth |
| विललाप | विललाप (वि√लप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | lamented |
| विकीर्णमूर्धजा | विकीर्ण–मूर्धज (१.१) | her hair disheveled |
| समदुःखाम् | सम–दुःख (२.१) | sharing her sorrow |
| इव | इव | as if |
| कुर्वती | कुर्वती (√कृ+शतृ+ङीप्, १.१) | making |
| स्थलीम् | स्थली (२.१) | the ground |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | थ | सा | पु | न | रे | व | वि | ह्व | ला | |
| व | सु | धा | लि | ङ्ग | न | धू | स | र | स्त | नी |
| वि | ल | ला | प | वि | की | र्ण | मू | र्ध | जा | |
| स | म | दुः | खा | मि | व | कु | र्व | ती | स्थ | लीम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.