अन्वयः
AI
कौमुदी शशिना सह याति, तडित् मेघेन सह प्रलीयते। प्रमदाः पति-वर्त्म-गाः इति (इदम्) हि विचेतनैः अपि प्रतिपन्नम्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
शशिनेति । कौमुदी चन्द्रिका शशिना सह याति । शशिन्यस्तमिते स्वयं नश्यतीत्यर्थः । तडित्सौदामिनी मेघेन सह प्रलीयते प्रणश्यति । कर्तरि लट् । प्रमदाः स्त्रियः पतिवर्त्मगच्छन्तीति पतिवर्त्मगाः पतिमार्गानुगामिन्य इत्येतद्विचेतनैः । अविवेकिभिरपीत्यर्थः । नाथस्तु पृथग्जनैः इति पपाठ । प्रतिपन्नं ज्ञातम् । `अलवणा यवागूः` `अनुदराकन्या` इति वदल्पत्वाभिप्रायेण विचेतनैरपीति निर्देशः । पतिवर्त्मगा इत्यत्र स्मृतिः- `आर्तार्ते, मुदिते हृष्टा, प्रोषिते मलिना कृशा । मृते म्रियेत या पत्यौ, सा स्त्री ज्ञेया पतिव्रता ॥` इति
Summary
AI
"Moonlight goes with the moon; lightning vanishes with the cloud. That women follow their husband's path is a principle accepted even by inanimate beings."
सारांश
AI
चन्द्रमा के साथ चाँदनी और बादलों के साथ बिजली नष्ट हो जाती है। जब जड़ पदार्थ भी अपने साथी का अनुसरण करते हैं, तो स्त्रियों का पति के मार्ग पर चलना स्वाभाविक है।
पदच्छेदः
AI
| शशिना | शशिन् (३.१) | with the moon |
| सह | सह | with |
| याति | याति (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | goes |
| कौमुदी | कौमुदी (१.१) | moonlight |
| मेघेन | मेघ (३.१) | with the cloud |
| तडित् | तडित् (१.१) | lightning |
| प्रलीयते | प्रलीयते (प्र√ली कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | dissolves |
| प्रमदाः | प्रमदा (१.३) | women |
| पतिवर्त्मगाः | पति–वर्त्मन्–गा (√गम्+ड, १.३) | followers of their husband's path |
| इति | इति | that |
| प्रतिपन्नम् | प्रतिपन्न (प्रति√पद्+क्त, १.१) | is accepted |
| हि | हि | for |
| विचेतनैः | विचेतन (३.३) | by inanimate beings |
| अपि | अपि | even |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| श | शि | ना | स | ह | या | ति | कौ | मु | दी | |
| स | ह | मे | घे | न | त | डि | त्प्र | ली | य | ते |
| प्र | म | दाः | प | ति | व | र्त्म | गा | इ | ति | |
| प्र | ति | प | न्नं | हि | वि | चे | त | नै | र | पि |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.