तमवेक्ष्य रुरोद सा भृशं
स्तनसंबाधमुरो जघान च ।
स्वजनस्य हि दुःखमग्रतो
विवृतद्वारमिवोपजायते ॥

अन्वयः AI सा तम् अवेक्ष्य भृशम् रुरोद, स्तन-संबाधम् उरः जघान च। हि स्वजनस्य अग्रतः दुःखम् विवृत-द्वारम् इव उपजायते।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तमिति । सा रतिस्तं मधुमवेक्ष्य दृष्ट्वा भूशं रुरोद । स्तनौ संबाध्य स्तनसंबाधम् । `परिक्लिश्यमाने च` (अष्टाध्यायी ३.४.५५ ) इति णमुल् । उरो जघान ताडितवती च । तथाहि । स्वजनस्यग्रतो दुःखं विवृतमपसारितं द्वारं कपाटं यस्य तदिवोपजायत आविर्भवति । उच्छ्रङ्खलं प्रवर्तत इत्युत्प्रेक्षाभिप्रायः
Summary AI Seeing him, she wept intensely and beat her chest. For in the presence of a loved one, grief bursts forth as if its floodgates have been thrown open.
सारांश AI वसंत को देखकर रति और भी जोर से विलाप करने लगी और अपना वक्ष पीटने लगी। अपनों के सामने दुःख और भी अधिक बढ़ जाता है।
पदच्छेदः AI
तम्तद् (२.१) him
अवेक्ष्यअवेक्ष्य (अव√ईक्ष्+ल्यप्) having seen
रुरोदरुरोद (√रुद् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) wept
सातद् (१.१) she
भृशम्भृशम् intensely
स्तनसंबाधम्स्तन–संबाधम् so as to press her breasts
उरःउरस् (२.१) chest
जघानजघान (√हन् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) struck
and
स्वजनस्यस्वजन (६.१) of one's own person
हिहि for
दुःखम्दुःख (१.१) grief
अग्रतःअग्रतस् in front of
विवृतद्वारम्विवृत (वि√वृ+क्त)द्वार (१.१) with its door opened
इवइव as if
उपजायतेउपजायते (उप√जन् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) arises
छन्दः वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
वे क्ष्य रु रो सा भृ शं
स्त सं बा मु रो घा
स्व स्य हि दुः ग्र तो
वि वृ द्वा मि वो जा ते
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.