तीव्राभिषङ्गप्रभवेण वृत्ति-
म्मोहेन संस्तम्भयतेन्द्रियाणाम् ।
अज्ञातभर्तृव्यसना मुहूर्तं
कृतोपकारेव रतिर्बभूव ॥

अन्वयः AI इन्द्रियाणाम् वृत्तिम् संस्तम्भयता तीव्र-अभिषङ्ग-प्रभवेण मोहेन, अज्ञात-भर्तृ-व्यसना रतिः मुहूर्तम् कृत-उपकारा इव बभूव।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तीव्रेति । तीव्राभिषङ्गप्रभवेणातिदुःसहाभिभवसंभवेन । `अभिषङ्गस्त्वभिभवे सङ्ग आक्रोशनेऽपि च` इति वैजयन्ती । इन्द्रियाणां चक्षुरादीनां वृत्तिं व्यापारं संस्तम्भयता प्रतिबध्नता मोहेन मूर्च्छया कर्त्रा । रतिर्मदनभार्या मुहूर्तमज्ञातं भर्तृव्यसनं भर्तृनाशो यया सा तथोक्ता सती कृतोपकारेव बभूव । सहसा दुःखोपनिपातान्मुमूर्च्छेत्यर्थः । मोहेन दुःख संवेदनाभावत्तस्योपकारकत्वोक्तिः

Summary AI Due to a swoon, caused by intense shock, which paralyzed the functions of her senses, Rati remained unaware of her husband's calamity. For a moment, this fainting spell seemed like a favor done to her.

सारांश AI तीव्र शोक के कारण उत्पन्न मूर्च्छा ने रति की इंद्रियों को सुन्न कर दिया, जिससे उसे अपने पति की मृत्यु का तुरंत पता नहीं चला; वह बेहोशी उसके लिए सहायक बनी।

पदच्छेदः AI

तीव्राभिषङ्गप्रभवेण	तीव्र–अभिषङ्ग–प्रभव (३.१)	by the one born from intense shock
वृत्तिम्	वृत्ति (२.१)	the function
मोहेन	मोह (३.१)	by a swoon
संस्तम्भयता	संस्तम्भयत् (सम्√स्तम्भ्+णिच्+शतृ, ३.१)	paralyzing
इन्द्रियाणाम्	इन्द्रिय (६.३)	of the senses
अज्ञातभर्तृव्यसना	अज्ञात–भर्तृ–व्यसन (१.१)	she who was unaware of her husband's calamity
मुहूर्तम्	मुहूर्तम्	for a moment
कृतोपकारेव	कृत–उपकार (१.१)–इव	as if a favor was done
रतिः	रति (१.१)	Rati
बभूव	बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	became

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ती	व्रा	भि	ष	ङ्ग	प्र	भ	वे	ण	वृ	त्ति
म्मो	हे	न	सं	स्त	म्भ	य	ते	न्द्रि	या	णाम्
अ	ज्ञा	त	भ	र्तृ	व्य	स	ना	मु	हू	र्तं
कृ	तो	प	का	रे	व	र	ति	र्ब	भू	व

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect