स्मरस्तथाभूतमयुग्मनेत्रं
पश्यन्नदूरान्मनसाप्यधृष्यम् ।
नालक्षयत्साध्वससन्नहस्तः
स्रस्तं शरं चापमपि स्वहस्तात् ॥

अन्वयः AI तथाभूतम् अदूरान् मनसा अपि अधृष्यम् अयुग्म-नेत्रम् पश्यन्, साध्वस-सन्न-हस्तः स्मरः स्व-हस्तात् स्रस्तम् शरम् चापम् अपि च न अलक्षयत् ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) स्मरेति । स्मरः कामस्तथाभूतं पूर्वोक्तरुपं मनसाप्यधृष्यमयुग्मनेत्रं विषमाक्षमदूरात्पश्यन् । साध्वसेन सन्नहस्तो विश्लथपाणिः सन् । स्वहस्तात्स्त्रस्तं शरं चापमपि चापं च नालक्षयन्न विवेद । भीतो मुह्यतीति भावः

Summary AI Seeing from nearby the odd-eyed god in such a state, unassailable even in thought, Kama, his hand paralyzed by fear, did not notice the arrow and also the bow that had slipped from his own hand.

सारांश AI शिव के उस तेजस्वी और मन से भी अपराजित रूप को देखकर कामदेव इतना भयभीत हो गया कि उसके काँपते हाथों से धनुष और बाण कब गिर गए, उसे पता ही नहीं चला।

पदच्छेदः AI

स्मरः	स्मर (१.१)	Kama
तथाभूतम्	तथाभूत (२.१)	in such a state
अयुग्मनेत्रम्	अयुग्मनेत्र (२.१)	the odd-eyed one (Shiva)
पश्यन्	पश्यत् (√दृश्+शत्रृ, १.१)	seeing
अदूरात्	अदूरात्	from not far
मनसा	मनस् (३.१)	by the mind
अपि	अपि	even
अधृष्यम्	अधृष्य (√धृष्+ण्यत्, २.१)	unassailable
न	न	not
अलक्षयत्	अलक्षयत् (√लक्ष् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	did notice
साध्वससन्नहस्तः	साध्वस–सन्न (√सद्+क्त)–हस्त (१.१)	whose hand was paralyzed by fear
स्रस्तम्	स्रस्त (√स्रंस्+क्त, २.१)	slipped
शरम्	शर (२.१)	arrow
च	च	and
चापम्	चाप (२.१)	bow
अपि	अपि	also
स्वहस्तात्	स्व–हस्त (५.१)	from his own hand

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
स्म	र	स्त	था	भू	त	म	यु	ग्म	ने	त्रं
प	श्य	न्न	दू	रा	न्म	न	सा	प्य	धृ	ष्यम्
ना	ल	क्ष	य	त्सा	ध्व	स	स	न्न	ह	स्तः
स्र	स्तं	श	रं	चा	प	म	पि	स्व	ह	स्तात्

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect