पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम्
ऋज्वायतं संनमितोभयांसम् ।
उत्तानपाणिद्वयसंनिवेशा-
त्प्रफुल्लराजीवमिवाङ्कमध्ये ॥

अन्वयः AI पर्यङ्क-बन्ध-स्थिर-पूर्व-कायम्, ऋजु-आयतम्, संनमित-उभय-अंसम्, अङ्क-मध्ये उत्तान-पाणि-द्वय-संनिवेशात् प्रफुल्ल-राजीवम् इव स्थितम् त्र्यम्बकम् ददर्श ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) पर्यङ्केति । पर्यङ्कबन्धेन वीरासनेन स्थिरपूर्वकायं निश्चलोत्तरार्धमृजुरायतश्चर्ज्वायतस्तं संनमिताबुभावसौ यस्य तं तथोक्तम् । वृत्तिविषये उभशब्दस्थान उभयशब्दप्रयोग इत्युक्तं कैयटेन । उत्तान ऊर्ध्वतलो यः पाणिद्वयस्य संनिवेशः संस्थानं तस्मादङ्कमध्ये प्रफुल्लं राजीवं पङ्कजं यस्य तमिव स्थितम् । वीरासने वसिष्ठः- `एकं पादमथैकस्मिन्विन्यस्योरौ तु संस्थितम् । इतरस्मिंस्तथैवोरुं वीरासनमुदाहृतम् ॥` इति । तथा योगसारे- `उत्तानिते करतले करमुत्तानितं परम् । आदायाङ्कगतं कृत्वा ध्यायेद्यस्तस्य सोऽन्तरम् ॥` इति

Summary AI (He saw Shiva) whose upper body was held steady in a cross-legged posture (paryanka-bandha), straight and tall, with both shoulders slightly stooped. Due to the placement of his two upturned hands in his lap, he looked like a blooming lotus.

सारांश AI शिव पर्यङ्क आसन में स्थिर थे, उनका शरीर सीधा और कंधे झुके हुए थे। गोद में ऊपर की ओर रखी उनकी हथेलियाँ खिले हुए कमल के समान सुशोभित हो रही थीं।

पदच्छेदः AI

पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम्	पर्यङ्क–बन्ध–स्थिर–पूर्व–काय (२.१)	whose upper body was steady in a cross-legged posture
ऋज्वायतम्	ऋजु–आयत (२.१)	straight and tall
संनमितोभयांसम्	संनमित (सम्√नम्+णिच्+क्त)–उभय–अंस (२.१)	with both shoulders slightly stooped
उत्तानपाणिद्वयसंनिवेशात्	उत्तान–पाणि–द्वय–संनिवेश (५.१)	due to the placement of his two upturned hands
प्रफुल्लराजीवम्	प्रफुल्ल (प्र√फुल्ल्+क्त)–राजीव (२.१)	a blooming lotus
इव	इव	like
अङ्कमध्ये	अङ्क–मध्ये (७.१)	in his lap

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प	र्य	ङ्क	ब	न्ध	स्थि	र	पू	र्व	का	य
मृ	ज्वा	य	तं	सं	न	मि	तो	भ	यां	सम्
उ	त्ता	न	पा	णि	द्व	य	सं	नि	वे	शा
त्प्र	फु	ल्ल	रा	जी	व	मि	वा	ङ्क	म	ध्ये

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect