लतागृहद्वारगतोऽथ नन्दी
वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः ।
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव
मा चापलायेति गणान्व्यनैषीत् ॥

अन्वयः AI अथ लता-गृह-द्वार-गतः वाम-प्रकोष्ठ-अर्पित-हेम-वेत्रः नन्दी मुख-अर्पित-एक-अङ्गुलि-संज्ञया एव 'मा चापलाय' इति गणान् व्यनैषीत् ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) लतेति । अथ लतागृहद्वारं गतो वामे प्रकोष्ठेऽर्पितहेमवेत्रो धारितहेमदण्डो नन्दी नन्दिकेश्वरः । `नन्दी भृङ्गिरिटिस्तण्डुनन्दिनौ नन्दिकेश्वरे` इति कोशः । मुखेऽर्पितायाः सरोषविस्मयस्तिमितावलोकं निहिताया एकस्या अङ्गुलेस्तर्जन्याः संज्ञया सूचनयैव । `संज्ञा स्याच्चेतना नाम हस्ताद्यैश्चार्थसूचना` इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.४० ) । गणान्प्रमथांश्चापलाय चापलं कर्तुं मा भवतेति । `क्रियार्थोपपदस्य-` इत्यादिना चतुर्थी । व्यनैषीच्छिक्षितवान्

Summary AI Then Nandi, who was standing at the entrance of the creeper-bower with a golden staff resting on his left forearm, restrained Shiva's attendants with the simple sign of a single finger placed on his lips, conveying "No mischief!"

सारांश AI लतागृह के द्वार पर खड़े नंदी ने अपने बाएं हाथ में सोने का बेंत धारण कर और मुख पर एक उंगली रखकर मौन रहने का संकेत दिया, जिससे शिव के गणों की चंचलता शांत हो गई।

पदच्छेदः AI

लतागृहद्वारगतः	लता–गृह–द्वार–गत (√गम्+क्त, १.१)	gone to the entrance of the creeper-bower
अथ	अथ	Then
नन्दी	नन्दिन् (१.१)	Nandi
वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः	वाम–प्रकोष्ठ–अर्पित (√ऋ+णिच्+क्त)–हेम–वेत्र (१.१)	he who had a golden staff resting on his left forearm
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञया	मुख–अर्पित–एक–अङ्गुलि–संज्ञा (३.१)	by the sign of a single finger placed on his lips
एव	एव	just
मा	मा	no
चापलाय	चापलाय (√चपल् +णिङ् कर्तरि लोट् (आत्मने.) म.पु. एक.)	mischief
इति	इति	thus
गणान्	गण (२.३)	the attendants
व्यनैषीत्	व्यनैषीत् (वि√नी कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	restrained

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ल	ता	गृ	ह	द्वा	र	ग	तो	ऽथ	न	न्दी
वा	म	प्र	को	ष्ठा	र्पि	त	हे	म	वे	त्रः
मु	खा	र्पि	तै	का	ङ्गु	लि	सं	ज्ञ	यै	व
मा	चा	प	ला	ये	ति	ग	णा	न्व्य	नै	षीत्

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect