श्रुताप्सरोगीतिरपि क्षणेऽस्मि-
न्हरः प्रसंख्यानपरो बभूव ।
आत्मेश्वराणां न हि जातु विघ्नाः
समाधिभेदप्रभवो भवन्ति ॥

अन्वयः AI अस्मिन् क्षणे श्रुत-अप्सरः-गीतिः अपि हरः प्रसंख्यान-परः बभूव । हि जातु आत्म-ईश्वराणाम् विघ्नाः समाधि-भेद-प्रभवाः न भवन्ति ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) श्रुतेति । अस्मिन्क्षणे वसन्ताविर्भावकाले भगवान्हरः श्रुताप्सरोगीतिरपि । दिव्याङ्गनागानमाकर्णयन्नपीत्यर्थः । प्रसंख्यानपर आत्मानुसंधानपरो बभूव । तथाहि । आत्मनश्चित्तस्येश्वराणां नियन्तॄणाम् । वशिनामित्यर्थः । विहन्यन्त एभिरिति विध्नाः प्रत्यूहाः । घञर्थे कप्रत्ययः । जातु कदाचिदपि समाधिभेदे समाधिभञ्जने प्रभवः समर्था न भवन्ति

Summary AI At that moment, even though he could hear the songs of the Apsaras, Hara (Shiva) remained absorbed in deep meditation. Indeed, for those who are masters of themselves, obstacles are never capable of breaking their concentration.

सारांश AI अप्सराओं के गायन के बावजूद भगवान शिव अपनी समाधि और आत्म-चिन्तन में लीन रहे। आत्मज्ञानी महापुरुषों की एकाग्रता में बाहरी बाधाएँ विघ्न नहीं डाल सकतीं।

पदच्छेदः AI

श्रुताप्सरोगीतिः	श्रुत (√श्रु+क्त)–अप्सरस्–गीति (१.१)	he who heard the songs of the Apsaras
अपि	अपि	even though
क्षणे	क्षण (७.१)	moment
अस्मिन्	इदम् (७.१)	in this
हरः	हर (१.१)	Hara (Shiva)
प्रसंख्यानपरः	प्रसंख्यान–पर (१.१)	absorbed in deep meditation
बभूव	बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	remained
आत्मेश्वराणाम्	आत्मन्–ईश्वर (६.३)	for those who are masters of themselves
न	न	not
हि	हि	indeed
जातु	जातु	ever
विघ्नाः	विघ्न (१.३)	obstacles
समाधिभेदप्रभवः	समाधि–भेद–प्रभव (१.३)	capable of breaking concentration
भवन्ति	भवन्ति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	are

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
श्रु	ता	प्स	रो	गी	ति	र	पि	क्ष	णे	ऽस्मि
न्ह	रः	प्र	सं	ख्या	न	प	रो	ब	भू	व
आ	त्मे	श्व	रा	णां	न	हि	जा	तु	वि	घ्नाः
स	मा	धि	भे	द	प्र	भ	वो	भ	व	न्ति

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect