पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः
स्फुरत्प्रवालौष्ठमनोहराभ्यः ।
लतावधूभ्यस्तरवोऽप्यवापु-
र्विनम्रशाखाभुजबन्धनानि ॥

अन्वयः AI तरवः अपि पर्याप्त-पुष्प-स्तबक-स्तनाभ्यः स्फुरत्-प्रवाल-ओष्ठ-मनोहराभ्यः लता-वधूभ्यः विनम्र-शाखा-भुज-बन्धनानि अवापुः ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) पर्याप्तेति । पर्याप्ताः समग्राः पुष्पस्तबका एव स्तना यासां ताभ्यः । `स्वाङ्गाच्चोपसर्जनादसंयोगोपधात्` (अष्टाध्यायी ४.१.५४ ) इति विकल्पान्न ङीप् । स्फुरन्तः प्रवालाः पल्लवा एवौष्ठास्तैर्मनोहराभ्यो लता एव वध्वस्ताभ्यः सकाशात्तरवोऽपि । लिङ्गादेव पुंस्त्वं गम्यते । विनम्राः शाखा एव भुजास्तैर्बन्धनान्यवापुः । ताभिरालिङ्गिता इत्यर्थः । स्थावराणामपि मदनविकारोऽभूत्किमुतान्योषामिति भावः । एतच्च तरुलतानामपि चेतनत्वादुक्तम् । यथाह मनुः- `अन्तः संज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताः` । इति । अत्र रुपकालंकारः

Summary AI Even the trees obtained embraces from their creeper-brides—whose breasts were like abundant flower clusters and who were lovely with lips like glistening new shoots—through the binding of their lowered branch-arms.

सारांश AI फूलों के गुच्छों रूपी स्तनों और कोमल लाल पत्तों रूपी होठों वाली लता रूपी वधुओं ने झुकी हुई शाखाओं के माध्यम से वृक्षों को आलिंगन में बांध लिया।

पदच्छेदः AI

पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः	पर्याप्त–पुष्प–स्तबक–स्तन (४.३)	from those with breasts like abundant flower clusters
स्फुरत्प्रवालौष्ठमनोहराभ्यः	स्फुरत् (√स्फुर्+शतृ)–प्रवाल–ओष्ठ–मनोहर (४.३)	from those lovely with lips like glistening new shoots
लतावधूभ्यः	लता–वधू (४.३)	from the creeper-brides
तरवः	तरु (१.३)	the trees
अपि	अपि	even
अवापुः	अवापुः (अव√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	obtained
विनम्रशाखाभुजबन्धनानि	विनम्र (वि√नम्+क्त)–शाखा–भुज–बन्धन (२.३)	embraces of their lowered branch-arms

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प	र्या	प्त	पु	ष्प	स्त	ब	क	स्त	ना	भ्यः
स्फु	र	त्प्र	वा	लौ	ष्ठ	म	नो	ह	रा	भ्यः
ल	ता	व	धू	भ्य	स्त	र	वो	ऽप्य	वा	पु
र्वि	न	म्र	शा	खा	भु	ज	ब	न्ध	ना	नि

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect