हिमव्यपायाद्विशदाधराणा-
मापाण्डुरीभूतमुखच्छवीनाम् ।
स्वेदोद्गमः किंपुरुषाङ्गनानां
चक्रे पदं पत्रविशेषकेषु ॥

अन्वयः AI हिम-व्यपायात् विशद-अधराणाम् आपाण्डुरीभूत-मुख-च्छवीनाम् किंपुरुष-अङ्गनानाम् स्वेद-उद्गमः पत्र-विशेषकेषु पदम् चक्रे ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) हिमेति । हिमस्य व्यपायादपगमाद्विशदा नीरुजा अधरा ओष्ठा यासां तासामापाण्डरीभूतमुखच्छवीनाम् । कुङ्कुमपरिहारादिति भावः । किंपुरूषाङ्गनानां पत्रविशेषकेषु पत्ररचनासु स्वेदोद्‌गमः पदं चक्रे । घर्मोदयात्स्वेदोदयोऽभूदित्यर्थः । विशदाधरात्वं मधूच्छिष्टराहित्यादिति हेमन्तेषु नार्यो बिम्बोष्ठेषु मधुच्छिष्टं शीतभयाद्दधतीति प्रसिद्धम्

Summary AI Due to the departure of winter, beads of perspiration appeared on the painted leaf-decorations (on the cheeks) of the Kimpurusha women, whose lips had become clear and whose facial complexions had turned slightly pale.

सारांश AI शीत ऋतु बीतने पर किन्नर स्त्रियों के मुख की कांति निखर आई और उनके अंगों पर आए पसीने ने उनके गालों पर बने पत्रलेखन (श्रृंगार) में अपनी जगह बना ली।

पदच्छेदः AI

हिमव्यपायात्	हिम–व्यपाय (५.१)	due to the departure of winter
विशदाधराणाम्	विशद–अधर (६.३)	of those with clear lips
आपाण्डुरीभूतमुखच्छवीनाम्	आपाण्डुरीभूत (आ√पाण्डुर+च्वि+भू+क्त)–मुख–छवि (६.३)	of those whose facial complexions had turned slightly pale
स्वेदोद्गमः	स्वेद–उद्गम (१.१)	the appearance of perspiration
किंपुरुषाङ्गनानाम्	किंपुरुष–अङ्गना (६.३)	of the Kimpurusha women
चक्रे	चक्रे (√कृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	made
पदम्	पद (२.१)	a place
पत्रविशेषकेषु	पत्र–विशेषक (७.३)	on the painted leaf-decorations

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
हि	म	व्य	पा	या	द्वि	श	दा	ध	रा	णा
मा	पा	ण्डु	री	भू	त	मु	ख	च्छ	वी	नाम्
स्वे	दो	द्ग	मः	किं	पु	रु	षा	ङ्ग	ना	नां
च	क्रे	प	दं	प	त्र	वि	शे	ष	के	षु

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect