बालेन्दुवक्राण्यविकासभावा-
द्बभुः पलाशान्यतिलोहितानि ।
सद्यो वसन्तेन समागतानां
नखक्षतानीव वनस्थलीनाम् ॥
बालेन्दुवक्राण्यविकासभावा-
द्बभुः पलाशान्यतिलोहितानि ।
सद्यो वसन्तेन समागतानां
नखक्षतानीव वनस्थलीनाम् ॥
द्बभुः पलाशान्यतिलोहितानि ।
सद्यो वसन्तेन समागतानां
नखक्षतानीव वनस्थलीनाम् ॥
अन्वयः
AI
अविकास-भावात् बाल-इन्दु-वक्राणि अति-लोहितानि पलाशानि, वसन्तेन सद्यः समागतानाम् वन-स्थलीनाम् नख-क्षतानि इव, बभुः ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
बालेन्द्विति । अविकासभावान्निर्विकासत्वान्मुकुलभावाद्देतोर्बालेन्दुरिव वक्राण्यतिलोहितान्यतिरक्तानि पलाशानि किंशुकपुष्पाणि । `पलाशं किंशुकः पर्णः` इत्यमरः । वसन्तेन पुंसा समागतानां संगतानां वनस्थलीनां स्त्रीणां सद्यः सद्यो दत्तानि । पुराणेष्वतिलौहित्याभावादिति भावः । नखक्षतानीव बभुः । अत्र वसन्तस्य वनस्थलीनां च विशेषणसाधारण्यान्नायकव्यवहारप्रतीतेः समासोक्तिस्तावदस्ति । `नखक्षतानीव` इति जातिस्वरुपोत्प्रेक्षा वक्रत्वलौहित्यगुणनिमित्ता जागर्ति । सा च नायकव्यवहाराश्रितसमासोक्तिगर्भिण्येवोत्तिष्ठत इत्युभयोरेककालतैव । विशेषणसामार्थ्यादप्रस्तुतस्य गम्यत्वे समासोक्तिरिष्यत इति हि लक्षणम्
Summary
AI
The extremely red Palasha flowers, curved like the crescent moon because they were not yet fully bloomed, shone like the fresh nail marks on the forest landscapes, newly united with Spring.
सारांश
AI
अधखिले होने के कारण बाल चंद्रमा के समान वक्र और गहरे लाल पलाश के फूल ऐसे सुशोभित हो रहे थे, मानो वसंत के मिलन से वनस्थली पर नख-क्षत बने हों।
पदच्छेदः
AI
| बालेन्दुवक्राणि | बाल–इन्दु–वक्र (१.३) | curved like the crescent moon |
| अविकासभावात् | अविकास–भाव (५.१) | due to the state of being unbloomed |
| बभुः | बभुः (√भा कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | shone |
| पलाशानि | पलाश (१.३) | the Palasha flowers |
| अतिलोहितानि | अति–लोहित (१.३) | extremely red |
| सद्यः | सद्यः | freshly |
| वसन्तेन | वसन्त (३.१) | with Spring |
| समागतानाम् | समागत (सम्+आ√गम्+क्त, ६.३) | of those who have come together |
| नखक्षतानि | नख–क्षत (१.३) | nail-marks |
| इव | इव | like |
| वनस्थलीनाम् | वन–स्थली (६.३) | of the forest-landscapes |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| बा | ले | न्दु | व | क्रा | ण्य | वि | का | स | भा | वा |
| द्ब | भुः | प | ला | शा | न्य | ति | लो | हि | ता | नि |
| स | द्यो | व | स | न्ते | न | स | मा | ग | ता | नां |
| न | ख | क्ष | ता | नी | व | व | न | स्थ | ली | नाम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.