अन्वयः
AI
हे मन्मथ, साहचर्यात् असौ मधुः च अनुक्तः अपि ते सहायः एव। समीरणः नोदयिता भव इति हुताशनस्य केन व्यादिश्यते?
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
मधुरिति ॥ हे मन्मथ ! असौ मधुश्च वसन्तोऽपि ते साहचर्यात्सहचरत्वादेवानुक्तोऽप्यप्रेरितोऽपि सहायः सहकार्येव । तथाहि । समीरणो वायुहुताशनस्याग्नेर्नोदयिता प्रेरको भवेति केन व्यादिश्यते । अत्र मधुसमीरणयोरुक्तिमन्तरेण सहायताकरणं सामान्यधर्मः । स च वाक्यद्वये वस्तुप्रतिवस्तुभावेन पृथङ्निर्दिष्ट इति प्रतिवस्तूपमालंकारोऽयम्। तदुक्तम्-- `यत्र सामान्यनिर्देशः पृथग्वाक्यद्वये यदि । गम्यौपम्याश्रिता सा स्यात्प्रतिवस्तूपमा मता ॥` इति
Summary
AI
"O Kama, due to your constant companionship, Spring is your ally even without being asked. After all, who needs to command the wind, 'Be an instigator to the fire'?"
सारांश
AI
हे मन्मथ! वसंत तुम्हारा स्वाभाविक सहायक है। जैसे अग्नि को प्रज्वलित करने के लिए वायु को किसी आदेश की आवश्यकता नहीं होती, वैसे ही वह बिना कहे ही तुम्हारी सहायता करेगा।
पदच्छेदः
AI
| मधुः | मधु (१.१) | Spring (Madhu) |
| च | च | and |
| ते | युष्मद् (६.१) | your |
| मन्मथ | मन्मथ (८.१) | O Kama |
| साहचर्यात् | साहचर्य (५.१) | due to companionship |
| असौ | अदस् (१.१) | that one |
| अनुक्तः | अनुक्त (१.१) | unbidden |
| अपि | अपि | even |
| सहायः | सहाय (१.१) | an ally |
| एव | एव | indeed |
| समीरणः | समीरण (१.१) | the wind |
| नोदयिता | नोदयितृ (√नुद्+तृच्, १.१) | an instigator |
| भव | भव (√भू कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | be |
| इति | इति | thus |
| व्यादिश्यते | व्यादिश्यते (वि+आ√दिश् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is commanded |
| केन | किम् (३.१) | by whom |
| हुताशनस्य | हुताशन (६.१) | of the fire |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | धु | श्च | ते | म | न्म | थ | सा | ह | च | र्या |
| दा | स | व | नु | क्तो | ऽपि | स | हा | य | ए | व |
| स | मी | र | णो | नो | द | यि | ता | भ | वे | ति |
| व्या | दि | श्य | ते | के | न | हु | ता | श | न | स्य |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.