सर्वं सखे त्वय्युपपन्नमेत-
दुभे ममास्त्रे कुलिशं भवांश्च ।
वज्रं तपोवीर्यमहत्सु कुण्ठम्
त्वं सर्वतोगामि च साधकं च ॥

अन्वयः AI हे सखे, एतत् सर्वम् त्वयि उपपन्नम्। कुलिशम् भवान् च उभे मम अस्त्रे स्तः। वज्रम् तपोवीर्यमहत्सु कुण्ठम् भवति। त्वम् च सर्वतोगामि साधकम् च असि।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) सर्वमिति ॥ हे सखे ! सखे इति संबोधनं गौरवार्थम् । सर्वमेतत्त्वय्युपपन्नं सिद्धम् । मम कुलिशं वज्रं भवांश्चोभे अस्त्रे । तत्र वज्रं तपोवीर्येण तपोबलेन महत्सु प्रबलेषु कुण्ठं प्रतिबद्धप्रसरम् । त्वमस्त्रं पर्वतोगामि च साधकं च । तापसेष्वप्यकुण्ठमित्यर्थः ॥ ३.१२ ।

Summary AI "O friend, all this is fitting for you. The thunderbolt and you are my two weapons. But the thunderbolt is ineffective against those great in ascetic power, whereas you are all-pervading and always effective."

सारांश AI हे मित्र! तुमने जो कहा वह उचित ही है। वज्र और तुम, ये दोनों ही मेरे शस्त्र हो। किंतु वज्र तपस्वियों पर कुंठित हो जाता है, जबकि तुम सर्वत्र सफल हो।

पदच्छेदः AI

सर्वम्	सर्व (१.१)	all
सखे	सखि (८.१)	O friend
त्वयि	युष्मद् (७.१)	in you
उपपन्नम्	उपपन्न (उप√पद्+क्त, १.१)	is fitting
एतत्	एतद् (१.१)	this
उभे	उभ (१.२)	both
मम	अस्मद् (६.१)	my
अस्त्रे	अस्त्र (१.२)	weapons
कुलिशम्	कुलिश (१.१)	the thunderbolt
भवान्	भवत् (१.१)	you
च	च	and
वज्रम्	वज्र (१.१)	the thunderbolt
तपोवीर्यमहत्सु	तपस्–वीर्य–महत् (७.३)	against those great in ascetic power and valor
कुण्ठम्	कुण्ठ (१.१)	is blunt
त्वम्	युष्मद् (१.१)	you
सर्वतोगामि	सर्वतस्–गामिन् (१.१)	go everywhere
च	च	and
साधकम्	साधक (१.१)	effective

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
स	र्वं	स	खे	त्व	य्यु	प	प	न्न	मे	त
दु	भे	म	मा	स्त्रे	कु	लि	शं	भ	वां	श्च
व	ज्रं	त	पो	वी	र्य	म	ह	त्सु	कु	ण्ठ
म्त्वं	स	र्व	तो	गा	मि	च	सा	ध	कं	च

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect