तुषारसंघातशिलाः खुराग्रैः
समुल्लिखन्दर्पकलः ककुद्मान् ।
दृष्टः कथं चिद्गवयैर्विविग्नै-
रसोढसिंहध्वनिरुन्ननाद ॥

अन्वयः AI दर्पकलः ककुद्मान् खुराग्रैः तुषारसंघातशिलाः समुल्लिखन्, विविग्नैः गवयैः कथम् चित् दृष्टः, असोढसिंहध्वनिः सन् उन्ननाद।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तुषारेति । तुषारसंघाता हिमघनास्त एव शिलास्ताः खुराग्रैः समुल्लिखन्विदारयन्दर्पेण कलो मधुरध्वनिर्यस्य स दर्पकलो विविग्नैर्मेतैर्गवयैर्गोसदृशमृगविशेषैः कथंचित्कृच्छ्रेण दृष्टः । ककुदमस्यास्तीति ककुद्मान्वृषभोऽसोढः सिंहानां ध्वनिर्येंन स सिंहध्वनिमसहमानः सन् । उन्ननादोच्चैर्ननाद । जगर्जेत्यर्थः । स्वभावोक्तिरलङ्कारः । तदुक्तम्-- स्वभावोक्तिरसौ चारु यथावव्दस्तुवर्णन्म् इति

Summary AI The humped bull (Nandi), muttering with pride, scraped at the rocks of frozen snow with his hoof-tips. Seen with alarm by the wild oxen, he roared loudly, as if unable to tolerate the roar of a lion.

सारांश AI शिव के नंदी ने बर्फ की शिलाओं को खुरचते हुए और सिंहों को भयभीत करने वाला भयंकर गर्जन किया।

पदच्छेदः AI

तुषारसंघातशिलाः	तुषार–संघात–शिला (२.३)	rocks of frozen snow
खुराग्रैः	खुर–अग्र (३.३)	with the tips of his hooves
समुल्लिखन्	समुल्लिखत् (सम्+उत्√लिख्+शतृ, १.१)	scraping
दर्पकलः	दर्प–कल (१.१)	muttering with pride
ककुद्मान्	ककुद्मत् (१.१)	the humped one (Nandi)
दृष्टः	दृष्ट (√दृश्+क्त, १.१)	seen
कथम्	कथम्	somehow
चित्	चित्
गवयैः	गवय (३.३)	by the gayals
विविग्नैः	विविग्न (वि√विज्+क्त, ३.३)	alarmed
असोढसिंहध्वनिः	असोढ (√सह्+क्त)–सिंह–ध्वनि (१.१)	unable to tolerate the roar of a lion
उन्ननाद	उन्ननाद (उत्√नद् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	roared loudly

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
तु	षा	र	सं	घा	त	शि	लाः	खु	रा	ग्रैः
स	मु	ल्लि	ख	न्द	र्प	क	लः	क	कु	द्मान्
दृ	ष्टः	क	थं	चि	द्ग	व	यै	र्वि	वि	ग्नै
र	सो	ढ	सिं	ह	ध्व	नि	रु	न्न	ना	द

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect