स कृत्तिवासास्तपसे यतात्मा
गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु ।
प्रस्थं हिमाद्रेर्मृगनाभिगन्धि
किं चित्क्वणत्किंनरमध्युवास ॥

अन्वयः AI सः कृत्तिवासाः यतात्मा सन् तपसे, गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारु, मृगनाभिगन्धि, किञ्चित् क्वणत्किंनरम् हिमाद्रेः प्रस्थम् अध्युवास।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) स इति । कृ त्तिवासाश्चर्माम्बरः । `अजिनं चर्म कृत्तिः स्त्री` इत्यमरः (अमरकोशः २.७.५० ) । यतात्मा नियतचित्तः सः पशुपतिस्तपसे तपोर्थं गङ्गाप्रवाहेणोक्षिताः सिक्ता देवदारवो यस्मिंस्तत्तथोक्तम् । मृगनाभिगन्धि कस्तूरीगन्धवत् । कस्तूरीमृगसंचारादिति भावः । `मृगनाभिर्मृगमदः कस्तूरी चाथ कोलकम्` इत्यमरः (अमरकोशः २.७.५० ) । क्बणन्तो गायन्तः किंन्नरा यस्मिंस्तत्तथोक्तम् । किंचित्किमपि हिमाद्रेः प्रस्थं सानुमध्युवास । कुत्रचित्प्रस्थ उवासेत्यर्थः । `उपान्वध्याङ्वसः` (अष्टाध्यायी १.४.४८ ) इत्याधारस्य कर्मत्वम् । प्रस्थोऽस्त्री सानुमानयोः ईत्यमरः
Summary AI That self-controlled Lord, clad in animal hide, took up residence for performing austerities on a plateau of the Himalayas. This place had its deodar trees sprinkled by the waters of the Ganga, was fragrant with musk, and was filled with the soft singing of Kinnaras.
सारांश AI व्याघ्रचर्मधारी संयमी शिव हिमालय के उस उन्नत शिखर पर तपस्या करने लगे जहाँ गंगा प्रवाहित होती थी और वातावरण कस्तूरी की गंध एवं किन्नरों के स्वर से गुंजायमान था।
पदच्छेदः AI
सःतद् (१.१) He
कृत्तिवासाःकृत्तिवासस् (१.१) clad in animal hide
तपसेतपस् (४.१) for austerity
यतात्मायतआत्मन् (१.१) self-controlled
गङ्गाप्रवाहोक्षितदेवदारुगङ्गाप्रवाहउक्षितदेवदारु (२.१) having deodar trees sprinkled by the flow of the Ganga
प्रस्थम्प्रस्थ (२.१) a plateau
हिमाद्रेःहिमअद्रि (६.१) of the Himalaya mountain
मृगनाभिगन्धिमृगनाभिगन्धि (२.१) fragrant with musk
किञ्चित्किञ्चित् somewhat
क्वणत्किंनरम्क्वणत् (√क्वण्+शतृ)किंनर (२.१) with softly singing Kinnaras
अध्युवासअध्युवास (अधि√वस् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) dwelt in
छन्दः उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
कृ त्ति वा सा स्त से ता त्मा
ङ्गा प्र वा हो क्षि दे दा रु
प्र स्थं हि मा द्रे र्मृ ना भि न्धि
किं चि त्क्व त्किं ध्यु वा
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.