प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेष-
मधीरविप्रेक्षितमायताक्ष्या ।
तया गृहीतं नु मृगाङ्गनाभ्य-
स्ततो गृहीतं नु मृगाङ्गनाभिः ॥

अन्वयः AI आयताक्ष्या (पार्वत्या) प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषम् अधीरविप्रेक्षितं नु मृगाङ्गनाभ्यः गृहीतम्? ततः (तत्) नु मृगाङ्गनाभिः तया गृहीतम्?

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) प्रवातेति । प्रवाते प्रभूतवातस्थले यन्नीलोत्पलं ततो विर्विशेषं निर्भेदं, तत्सदृशमित्यर्थः । अधीरविप्रेक्षितं चकितविलोकितमायताक्ष्या विशालनेत्रया तया पार्वत्या मृगाङ्गनाभ्यो हरिणीभ्यो गृहीतमभ्यस्तं नु । अथवा मृगाङ्गनाभिस्ततस्तस्याः पार्वत्याः । पञ्चम्यास्तसिल् । गृहीतं नु । अत्र विवक्षितस्य परस्पग्रहणस्योत्प्रेक्षणादुत्प्रेक्षेति केचित् । तदुपजीविसंदेहालंकार इत्यन्ये । उभयोः संकर इत्यपरे

Summary AI The restless glances of the long-eyed Parvati were indistinguishable from blue lotuses fluttering in the wind. Was this art of glancing learned by her from the female deer, or was it learned by the female deer from her?

सारांश AI पार्वती के चंचल कटाक्षों को देखकर यह संशय होता है कि उन्होंने यह चपलता मृगियों से ली है या मृगियों ने उनसे यह गुण ग्रहण किया है।

पदच्छेदः AI

प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषम्	प्रवात–नील–उत्पल–निर्विशेष (२.१)	indistinguishable from a blue lotus in the wind
अधीरविप्रेक्षितम्	अधीर–विप्रेक्षित (वि+प्र√ईक्ष्+क्त, २.१)	the restless glance
आयताक्ष्या	आयत–अक्षि (३.१)	by the long-eyed one
तया	तद् (३.१)	by her
गृहीतम्	गृहीत (√ग्रह्+क्त, १.१)	was it taken
नु	नु	or
मृगाङ्गनाभ्यः	मृग–अङ्गना (५.३)	from the female deer
ततः	ततः	from her
गृहीतम्	गृहीत (√ग्रह्+क्त, १.१)	was it taken
नु	नु	or
मृगाङ्गनाभिः	मृग–अङ्गना (३.३)	by the female deer

छन्दः उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प्र	वा	त	नी	लो	त्प	ल	नि	र्वि	शे	ष
म	धी	र	वि	प्रे	क्षि	त	मा	य	ता	क्ष्या
त	या	गृ	ही	तं	नु	मृ	गा	ङ्ग	ना	भ्य
स्त	तो	गृ	ही	तं	नु	मृ	गा	ङ्ग	ना	भिः
ज			त			ज			ग	ग

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect