सा राजहंसैरिव संनताङ्गी
गतेषु लीलाञ्चितविक्रमेषु ।
व्यनीयत प्रत्युपदेशलुब्धै-
रादित्सुभिर्नूपुरसिञ्जितानि ॥

अन्वयः AI संनताङ्गी सा लीलाञ्चितविक्रमेषु गतेषु, प्रत्युपदेशलुब्धैः नूपुरसिञ्जितानि आदित्सुभिः राजहंसैः व्यनीयत इव।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) सेति ॥ प्रत्युपदेशलुब्धैः । `गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या चतुर्थी नोपपद्यते ।` इति न्यायादिति भावः । तदेव व्यनक्ति-नूपुरसिञ्जितान्यादित्सुभिरादातुमिच्छुभिः । मञ्जीरसिञ्जितमञ्जुकूजितोपदेशमिच्छद्भिरित्यर्थः । राजहंसैः संनताङ्गी । कुचभारादिति भावः । सा पार्वती लीलाभिर्विलासैरञ्चिताः पूजिता विक्रमाः पादन्यासा येषु तेषु । `अञ्चेः पूजायाम्` (अष्टाध्यायी ७.२.५३ ) इतीडागमः । लीला विलासक्रिययोः ` इत्यमरः` । गतेषु विषयेषु व्यवीयतेव विनीता किमु । अन्यथा कथमस्या हंसगमनमित्युत्प्रेक्षा

Summary AI With her graceful, stooping form, she was seemingly instructed in her playfully charming gaits by the royal swans, who were eager to receive a return lesson and desirous of imitating the tinkling of her anklets.

सारांश AI हंसों ने उनकी सुंदर चाल से मानो नूपुरों की झंकार सीखने के लोभ में उनकी पदचाप का अनुसरण करना प्रारंभ कर दिया।

पदच्छेदः AI

सा	तद् (१.१)	She
राजहंसैरिव	राजहंस (३.३)–इव	as if by royal swans
संनताङ्गी	संनत (सम्√नम्+क्त)–अङ्ग (१.१)	with a graceful, stooping form
गतेषु	गत (√गम्+क्त, ७.३)	in her gaits
लीलाञ्चितविक्रमेषु	लीला–अञ्चित (√अञ्च्+क्त)–विक्रम (७.३)	which were playfully charming
व्यनीयत	व्यनीयत (वि√नी भावकर्मणोः लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	was instructed
प्रत्युपदेशलुब्धैः	प्रति–उपदेश–लुब्ध (√लुभ्+क्त, ३.३)	by those eager for a return lesson
आदित्सुभिः	आदित्सु (आ√दा+सन्+उ, ३.३)	by those desirous of taking
नूपुरसिञ्जितानि	नूपुर–सिञ्जित (२.३)	the tinkling of her anklets

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
सा	रा	ज	हं	सै	रि	व	सं	न	ता	ङ्गी
ग	ते	षु	ली	ला	ञ्चि	त	वि	क्र	मे	षु
व्य	नी	य	त	प्र	त्यु	प	दे	श	लु	ब्धै
रा	दि	त्सु	भि	र्नू	पु	र	सि	ञ्जि	ता	नि

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect