अन्वयः
AI
धार्ष्ट्य-लङ्घित-यथोचित-भूमौ, निर्दयम् विलुलित-अलक-माल्ये मानिनी-रति-विधौ, कुसुमेषुः मत्त-मत्तः इव विभ्रमम् आप ।
English Summary
AI
In the love-making of the proud women—where proper boundaries were transgressed with boldness and where curls and garlands were mercilessly dishevelled—Kama, the god of love, attained a state of agitation, like one who is utterly intoxicated.
सारांश
AI
मानिनी स्त्रियों के रति-विलास में कामदेव मतवाले के समान आचरण करने लगा, जहाँ उसने मर्यादाओं को लाँघकर उनके बालों और मालाओं को बेरहमी से अस्त-व्यस्त कर दिया।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
धार्ष्ट्येति ॥ धार्ष्ट्येन प्रागल्भ्येन लङ्घितातिक्रान्ता यथोचिता योग्या भूमिर्मर्यादा यस्मिंस्तथोक्ते । चुम्बनताडनमणितसीत्कारपुरुषायितादौ स्वयमुच्छृङ्खलवृत्तिरिति भावः । निर्दयं यथा तथा विलुलितान्याकर्षणाकुलितान्यलका माल्यानि च यस्मिंस्तस्मिन्मानिनीरतिविधौ सुरते कुसुमेषुः कामो मत्तमत्तोमत्तप्रकार इव विभ्रमं विजृम्भणमाप प्राप । मत्तः किं न करोतीति भावः । कारयितरि कर्तृत्वोपचारादुत्प्रेक्षा ।
पदच्छेदः
AI
| धार्ष्ट्यलङ्घितयथोचितभूमौ | धार्ष्ट्य–लङ्घित (√लङ्घ्+क्त)–यथोचित–भूमि (७.१) | in which the proper boundary was transgressed with boldness |
| निर्दयम् | निर्दयम् | mercilessly |
| विलुलितालकमाल्ये | विलुलित (वि√लुल्+क्त)–अलक–माल्य (७.१) | in which curls and garlands were dishevelled |
| मानिनीरतिविधौ | मानिनी–रति–विधि (७.१) | in the love-making of the proud women |
| कुसुमेषुः | कुसुमेषु (१.१) | Kama |
| मत्तमत्तः | मत्तमत्त (१.१) | a very intoxicated one |
| इव | इव | like |
| विभ्रमम् | विभ्रम (२.१) | agitation |
| आप | आप (√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attained |
छन्दः
स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| धा | र्ष्ट्य | ल | ङ्घि | त | य | थो | चि | त | भू | मौ |
| नि | र्द | यं | वि | लु | लि | ता | ल | क | मा | ल्ये |
| मा | नि | नी | र | ति | वि | धौ | कु | सु | मे | षु |
| र्म | त्त | म | त्त | इ | व | वि | भ्र | म | मा | प |
| र | न | भ | ग | ग | ||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.