अन्वयः
AI
मधुना चेष्टितस्य मधुरत्वे आहिते नु, विकासम् गमिते नु, कामिनीषु कुसुमेषोः उद्धत-रागः अवसरः नवः इव आबभौ ।
English Summary
AI
When charm was imparted to their actions by the wine, and when they were brought to a state of full expression, the opportunity for Kama (the god of love), with its heightened passion, shone forth as if new among the loving women.
सारांश
AI
मदिरा द्वारा चेष्टाओं में मधुरता और विस्तार लाने से कामिनियों में कामदेव का प्रभाव एक नए और तीव्र अनुराग वाले अवसर के समान सुशोभित होने लगा।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
आहित इति ॥ मधुना मद्येन चेष्टितस्य रतिव्यापारस्य मधुरत्वे माधुर्य आहिते नु संपादिते नु प्रागसत्येव मनोहरत्वे संप्रत्युत्पादिते वा । विकासं गमिते नु प्राक्सत्येव माधुर्ये प्रकर्षं प्रापिते वा । उद्धतराग उद्रिक्तरागः। अत एव कुसुमेषोः कामिनीष्ववसरः प्रवेशो नव इवाबभौ। नित्यसंनिहितोऽपि मदनः कामिनीषु मदकृततात्कालिकचेष्टामाधुर्याद्रागोद्रेके सत्यपूर्ववदुद्दीप्तोऽभूदित्यर्थः । संशयानुप्राणितेयमुत्प्रेक्षा ॥
पदच्छेदः
AI
| आहिते | आहित (आ√धा+क्त, ७.१) | when imparted |
| नु | नु | (particle) |
| मधुना | मधु (३.१) | by the wine |
| मधुरत्वे | मधुरत्व (७.१) | charm |
| चेष्टितस्य | चेष्टित (६.१) | of behavior |
| गमिते | गमित (√गम्+णिच्+क्त, ७.१) | when brought to |
| नु | नु | (particle) |
| विकासम् | विकास (२.१) | manifestation |
| आबभौ | आबभौ (आ√भा कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shone |
| नवः | नव (१.१) | new |
| इव | इव | as if |
| उद्धतरागः | उद्धत (उद्√हन्+क्त)–राग (१.१) | with heightened passion |
| कामिनीषु | कामिनी (७.३) | in the loving women |
| अवसरः | अवसर (१.१) | the opportunity |
| कुसुमेषोः | कुसुमेषु (६.१) | of Kama |
छन्दः
स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| आ | हि | ते | नु | म | धु | ना | म | धु | र | त्वे |
| चे | ष्टि | त | स्य | ग | मि | ते | नु | वि | का | सम् |
| आ | ब | भौ | न | व | इ | वो | द्ध | त | रा | गः |
| का | मि | नी | ष्व | व | स | रः | कु | सु | मे | षोः |
| र | न | भ | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.