अन्वयः
AI
मधु-वारः फुल्ल-लोचन-विनील-सरोजैः अङ्गना-आस्य-चषकैः (पीतः सन्) ओष्ठ-पल्लव-विदंश-रुचीनाम् रमणानाम् हृद्यताम् उपययौ ।
English Summary
AI
The serving of wine, drunk from the cups of the women's faces which had blossomed eyes like dark blue lotuses, became exceedingly dear to the lovers, who had a taste for the relish of their sprout-like lips.
सारांश
AI
अधरों के दंश की शोभा और खिले नील कमलों जैसे नेत्रों वाली स्त्रियों के मुख रूपी पात्रों से युक्त मदिरापान प्रेमियों के लिए अत्यंत हृदयग्राही हो गया।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
ओष्ठेति ॥ ओष्ट एव पल्लवस्तस्य विदंशे दंशने रुचिरभिलाषो येषां तेषाम् । मुखसुरापानमिषेणाधरं पिपासतामित्यर्थः । रमणानां फुल्लानि लोचनान्येव विनीलसरोजानि येषु तैः । अङ्गनास्यान्येव चषकानि पानपात्राणि ।
चषकोऽस्त्री पानपात्रम् इत्यमरः (अमरकोशः २.१०.४३ ) । तैर्मधुवारो मधुपानावृत्तिर्हृद्यतां हृदयप्रियतामुपययौ । हृदयस्य प्रियः (अष्टाध्यायी ४.४.९५ ) इति यत्प्रत्ययः । हृदयस्य हृल्लेखयदण्लास- (अष्टाध्यायी ६.३.५० ) इति हृद्भावः । रमणविशेषणार्थहेतुककाव्यलिङ्गसंकीर्णरूपकालंकारः ॥
पदच्छेदः
AI
| ओष्ठपल्लवविदंशरुचीनाम् | ओष्ठ–पल्लव–विदंश–रुचि (६.३) | of those who had a taste for the relish of sprout-like lips |
| हृद्यताम् | हृद्यता (२.१) | dearness |
| उपययौ | उपययौ (उप√इ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attained |
| रमणानाम् | रमण (६.३) | of the lovers |
| फुल्ललोचनविनीलसरोजैः | फुल्ल (√फुल्ल्+क्त)–लोचन–विनील–सरोज (३.३) | with blossomed eyes like dark blue lotuses |
| अङ्गनास्यचषकैः | अङ्गना–आस्य–चषक (३.३) | by the cups which were the faces of the women |
| मधुवारः | मधु–वार (१.१) | the serving of wine |
छन्दः
स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ओ | ष्ठ | प | ल्ल | व | वि | दं | श | रु | ची | नां |
| हृ | द्य | ता | मु | प | य | यौ | र | म | णा | नाम् |
| फु | ल्ल | लो | च | न | वि | नी | ल | स | रो | जै |
| र | ङ्ग | ना | स्य | च | ष | कै | र्म | धु | वा | रः |
| र | न | भ | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.