अन्वयः
AI
आशु कुप्यत, अनत-चित्ताः भवत, कोपितान् यूनः च वरिवस्यत, इति अनेकः उपदेशः इव मधु-वारः युवतिभिः स्म स्वाद्यते ।
English Summary
AI
The serving of wine was tasted by the young women as if it were manifold advice: "Get angry quickly, be unyielding in mind, and then appease the angered young men."
सारांश
AI
"शीघ्र क्रोध करो, फिर मान जाओ और प्रिय की सेवा करो" - मदिरापान का दौर स्त्रियों के लिए इन अनेक शिक्षाओं के समान रुचिकर प्रतीत हो रहा था।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
कुप्यतेति ॥ यूनः प्रियान्कुप्यत यूनां कोपं जनयत । नात्र
क्रुधद्रुह- (अष्टाध्यायी १.४.३७ ) इत्यादिना यूनां संप्रदानत्वे चतुर्थी । तस्य ये प्रति कोपः इति नियमात् । अत्र कोपस्तावत्कृत्रिम इत्याश्वानतचित्ता अनुकूलचित्ता भवत । किंच कोपितास्तान्वरिवस्यत परिचरत । नमोवरिवश्चित्रङः क्यच् (अष्टाध्यायी ३.१.१९ ) इति क्यच् । वरिवसः परिचर्यायामित्यर्थे तस्य नियमश्च । इत्येवमनेकोऽनेकप्रकारो य उपदेशः प्रवर्तकवाक्यं स इव मधुवारो मधुपानावृत्तिः । मधुवारा मधुक्रमाः इत्यमरः (अमरकोशः २.१०.४१ ) । युवतिभिः स्वाद्यते स्म । मधुवारस्य कोपादिकार्यप्रवर्तकत्वसाम्यादुपदेश इवेत्युत्प्रेक्षा । अनियताः खलु मत्तचेष्टा इत्ति भाव: ॥ भर्तृभिः प्रणयसंभ्रमदत्तां वारुणीमतिरसां रसयित्वा । ह्रीविमोहविरहादुपलेभे पाटवं नु हृदयं नु वधूभिः
पदच्छेदः
AI
| कुप्यत | कुप्यत (√कुप् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. बहु.) | get angry |
| आशु | आशु | quickly |
| भवत | भवत (√भू कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. बहु.) | be |
| अनतचित्ताः | अ–नत (√नम्+क्त)–चित्त (१.३) | with unbowed minds |
| कोपितान् | कोपित (√कुप्+णिच्+क्त, २.३) | the angered ones |
| च | च | and |
| वरिवस्यत | वरिवस्यत (√वरिवस्य कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. बहु.) | serve/appease |
| यूनः | युवन् (२.३) | the young men |
| इति | इति | thus |
| अनेकः | अनेक (१.१) | manifold |
| उपदेशः | उपदेश (१.१) | advice |
| इव | इव | like |
| स्म | स्म | (particle indicating past) |
| स्वाद्यते | स्वाद्यते (√स्वद् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is tasted |
| युवतिभिः | युवति (३.३) | by the young women |
| मधुवारः | मधु–वार (१.१) | the serving of wine |
छन्दः
स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कु | प्य | ता | शु | भ | व | ता | न | त | चि | त्ताः |
| को | पि | तां | श्च | व | रि | व | स्य | त | यू | नः |
| इ | त्य | ने | क | उ | प | दे | श | इ | व | स्म |
| स्वा | द्य | ते | यु | व | ति | भि | र्म | धु | वा | रः |
| र | न | भ | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.