अन्वयः
AI
सव्यलीकम् अवधीरितखिन्नं कोपपदेन सपदि प्रस्थितं प्राणनाथं योषितः अभिबाष्पनिपातः सुहृत् इव रुणद्धि स्म।
English Summary
AI
When her lover, feigning sadness at being disregarded, pretended to leave immediately on the pretext of anger, the woman's flood of tears, like a good friend, stopped him.
सारांश
AI
क्रोध के कारण तुरंत जाते हुए प्रियतम को स्त्रियों के गिरते हुए आँसुओं ने एक सच्चे मित्र की भाँति रोक लिया।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
सव्यलीकमिति ॥ सव्यलीकं सापराधमत एवावधीरितोऽवज्ञातः सन् । खिन्नस्तम् ।
पूर्वकाल- (अष्टाध्यायी २.१.४९ ) इत्यादिना तत्पुरुषः । सपदि कोपस्य पदेन व्याजेन प्रस्थितं निर्गच्छन्तं प्राणनाथं प्रियं योषितः संबन्ध्यभिबाष्पनिपात आभिमुख्येनाश्रुमोक्षः सुहृदिव रुणद्धि स्म रुरोध ।बाष्पपातस्य मन्युमोक्षलिङ्गतया प्रस्थानप्रतिबन्धकत्वात्सुहृदौपम्यम्। इयमधीरा खण्डिता—ज्ञातेऽन्यासङ्गिनि पतौ खण्डितेर्ष्याकषायिता। अधीराश्रु विमुञ्चन्ती विज्ञेया चात्र नायिका ॥ इति दशरूपके ॥
पदच्छेदः
AI
| सव्यलीकम् | सव्यलीकम् | deceitfully |
| अवधीरितखिन्नम् | अवधीरित (अव√धीर्+क्त)–खिन्न (√खिद्+क्त, २.१) | saddened by being disregarded |
| प्रस्थितम् | प्रस्थित (प्र√स्था+क्त, २.१) | who had set out to leave |
| सपदि | सपदि | immediately |
| कोपपदेन | कोप–अपदेश (३.१) | on the pretext of anger |
| योषितः | योषित् (६.१) | of the woman |
| सुहृत् | सुहृद् (१.१) | a friend |
| इव | इव | like |
| स्म | स्म | (makes past tense) |
| रुणद्धि | रुणद्धि (√रुध् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | blocked |
| प्राणनाथम् | प्राण–नाथ (२.१) | the lord of her life |
| अभिबाष्पनिपातः | अभिबाष्प–निपात (१.१) | a flood of tears |
छन्दः
स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | व्य | ली | क | म | व | धी | रि | त | खि | न्नं |
| प्र | स्थि | तं | स | प | दि | को | प | प | दे | न |
| यो | षि | तः | सु | हृ | दि | व | स्म | रु | ण | द्धि |
| प्रा | ण | ना | थ | म | भि | बा | ष्प | नि | पा | तः |
| र | न | भ | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.