उच्यतां स वचनीयमशेषं
नेश्वरे परुषता सखि साध्वी ।
आनयैनमनुनीय कथं वा
विप्रियाणि जनयन्ननुनेयः ॥

अन्वयः AI सखि, सः अशेषं वचनीयम् उच्यताम्। ईश्वरे परुषता न साध्वी। एनम् अनुनीय आनय। कथं वा विप्रियाणि जनयन् (सः) अनुनेयः?
English Summary AI A proud lady tells her friend: "Friend, let him be told everything he deserves! (Then, considering advice) Harshness towards a lover is not proper. Bring him here after placating him. (Then, rejecting it) But how can one who constantly causes displeasure be placated?"
सारांश AI हे सखि! उससे मेरी सारी शिकायतें कह देना, पर प्रियतम के प्रति कठोरता उचित नहीं। उसे मनाकर ले आओ; अथवा जो बार-बार अप्रिय कार्य करता है, वह मनाने योग्य कैसे हो सकता है?
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) उच्यतामिति ॥ तत्र नायिकाह :-स धूर्तोऽशेषमखिलं वचनीयं वक्तव्यमुच्यताम् । निःशङ्कमुपालभ्यतामित्यर्थः । ब्रूझो दुहादित्वादप्रधाने कर्मणि लोट् । अथ सख्याह-हे सखि, ईश्वरे भर्तरि नायके विषये परुषता पारुष्यं न साध्वी न हिता। अथ नायिकाह—तनमननीय सान्त्वयित्वानय । पुनः सख्याह-विप्रियाणि जनयन्नप्रियाणि कुर्वन्स कथं वानुनेयोऽनुनयाहः ॥
पदच्छेदः AI
उच्यताम्उच्यताम् (√वच् भावकर्मणोः लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) let him be told
सःतद् (१.१) he
वचनीयम्वचनीय (√वच्+अनीयर्, २.१) what must be said (reproach)
अशेषम्अशेष (२.१) all
not
ईश्वरेईश्वर (७.१) towards a master/lover
परुषतापरुषता (१.१) harshness
सखिसखि (८.१) O friend
साध्वीसाधु (१.१) is proper
आनयआनय (आ√नी कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) bring
एनम्इदम् (२.१) him
अनुनीयअनुनीय (अनु√नी+ल्यप्) having placated
कथम्कथम् how
वावा or
विप्रियाणिविप्रिय (२.३) displeasing things
जनयन्जनयत् (√जन्+णिच्+शतृ, १.१) one who causes
अनुनेयःअनुनेय (अनु√नी+अनीयर्, १.१) to be placated
छन्दः स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
च्य तां नी शे षं
ने श्व रे रु ता खि सा ध्वी
यै नु नी थं वा
वि प्रि या णि न्न नु ने यः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.