मध्यमोपलनिभे लसदंशा-
वेकतश्च्युतिमुपेयुषि भानौ ।
द्यौरुवाह परिवृत्तिविलोलां
हारयष्टिमिव वासरलक्ष्मीम् ॥
मध्यमोपलनिभे लसदंशा-
वेकतश्च्युतिमुपेयुषि भानौ ।
द्यौरुवाह परिवृत्तिविलोलां
हारयष्टिमिव वासरलक्ष्मीम् ॥
वेकतश्च्युतिमुपेयुषि भानौ ।
द्यौरुवाह परिवृत्तिविलोलां
हारयष्टिमिव वासरलक्ष्मीम् ॥
अन्वयः
AI
एकतः मध्यम-उपल-निभे लसत्-अंशौ भानौ च्युतिम् उपेयुषि (सति), द्यौः परिवृत्ति-विलोलाम् वासर-लक्ष्मीम् हार-यष्टिम् इव उवाह ।
English Summary
AI
As the sun, resembling a central gem with shining rays on one side, began to set, the sky bore the splendor of the day, which was trembling as it turned, like a string of pearls.
सारांश
AI
सूर्य रूपी मध्य मणि के एक ओर झुक जाने पर आकाश ने दिन की शोभा को एक ओर खिसकती हुई चंचल मुक्तावली के समान धारण किया।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
मध्येति ॥ मध्यमोपलनिभे नायकमणिसदृशे ।
निभसंकाशनीकाशप्रतिरूपोपमादयः इत्यमरः (अमरकोशः २.१०.३८ ) । शर्करायां स्त्रियां प्रोक्तः पुंस्यश्मन्युपलो मणौ इति वैजयन्ती। लसदंशौ प्रसरद्रश्मौ भानावेकत एकस्सिन्भागे च्युतिं स्रस्ततामुपेयुषि प्राप्ते सति द्यौः परिवृत्त्या मध्याह्नातिक्रमेण विलोलां गत्वरीम् । अन्यत्र गात्रस्य तिर्यगावृत्त्या मुहुश्चलन्तीम् । वासरलक्ष्मीं हारयष्टिं मुक्तावलीमिवोवाह वहति स्म ।
पदच्छेदः
AI
| मध्यमोपलनिभे | मध्यम–उपल–निभ (७.१) | resembling a central gem, |
| लसदंशौ | लसत् (√लस्+शतृ)–अंशु (७.१) | with shining rays, |
| एकतः | एकतः | on one side |
| च्युतिम् | च्युति (२.१) | decline |
| उपेयुषि | उपेयिवस् (उप√इ+क्वसु, ७.१) | having approached |
| भानौ | भानु (७.१) | the sun |
| द्यौः | द्यु (१.१) | the sky |
| उवाह | उवाह (√वह् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | bore |
| परिवृत्तिविलोलां | परिवृत्ति–विलोल (२.१) | trembling from turning around |
| हारयष्टिम् | हार–यष्टि (२.१) | a string of pearls |
| इव | इव | like |
| वासरलक्ष्मीम् | वासर–लक्ष्मी (२.१) | the splendor of the day |
छन्दः
स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | ध्य | मो | प | ल | नि | भे | ल | स | दं | शा |
| वे | क | त | श्च्यु | ति | मु | पे | यु | षि | भा | नौ |
| द्यौ | रु | वा | ह | प | रि | वृ | त्ति | वि | लो | लां |
| हा | र | य | ष्टि | मि | व | वा | स | र | ल | क्ष्मीम् |
| र | न | भ | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.