रात्रिरागमलिनानि विकासं
पङ्कजानि रहयन्ति विहाय ।
स्पष्टतारकमियाय नभः श्री-
र्वस्तुमिच्छति निरापदि सर्वः ॥

अन्वयः AI पङ्कजानि रात्रि-राग-मलिनानि (सन्ति) विकासम् विहाय रहयन्ति । नभः श्रीः स्पष्ट-तारकम् इयाय । सर्वः निः-आपदि वस्तुम् इच्छति ।
English Summary AI The lotuses, darkened by the hue of night, abandon their bloom. The beauty of the sky became clearly starred. This is because everyone wishes to dwell in a place free from danger.
सारांश AI रात्रि आने पर कमल मुरझा गए और आकाश तारों से जगमगा उठा; वास्तव में हर कोई संकटमुक्त स्थान में रहना चाहता है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) रात्रीति ॥ श्रीः शोभा कर्त्री रात्रे संध्याया रागेण स्वच्छायोपरञ्जनेन मलिनान्यत एव विकासं रहयन्ति त्यजन्ति । रहयतेस्त्यागार्थाच्छतृप्रत्ययः । पङ्कजानि विहाय त्यक्त्वा स्पष्टतारकं नमः खमियाय पाप । तथाहि । सर्वो जनो निरापदि निर्बाधस्थले वस्तुं स्थातुम् । एकाच उपदेशेऽनुदात्तात् (अष्टाध्यायी ७.२.१० ) इतीट्प्रतिषेधः। घसिश्च सान्तेषु वसिः प्रसारिणीः इति वचनात् । इच्छति ॥ अस्तादिसंध्यान्तं वर्णयित्वा चन्द्रोदयवर्णनमारते-~
पदच्छेदः AI
रात्रिरागमलिनानिरात्रिरागमलिन (१.३) darkened by the hue of night
विकासंविकास (२.१) blooming
पङ्कजानिपङ्कज (१.३) the lotuses
रहयन्तिरहयन्ति (√रह् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) abandon
विहायविहाय (वि√हा+ल्यप्) having left
स्पष्टतारकम्स्पष्ट–तारकम् so that stars are clear
इयायइयाय (√इ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) became
नभःनभस् (१.१) the sky's
श्रीःश्री (१.१) beauty
वस्तुम्वस्तुम् (√वस्+तुमुन्) to dwell
इच्छतिइच्छति (√इष् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) wishes
निरापदिनिर्आपद् (७.१) in a place free from danger
सर्वःसर्व (१.१) everyone
छन्दः स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
रा त्रि रा लि ना नि वि का सं
ङ्क जा नि न्ति वि हा
स्प ष्ट ता मि या भः श्री
र्व स्तु मि च्छ ति नि रा दि र्वः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.