अन्वयः
AI
शिलीमुखैः निपीयमान-स्तबका, चल-बाल-पल्लवा अशोक-यष्टिः, अमन्द-दष्ट-ओष्ठ-कर-अवधूननम् विडम्बयन्ती सती, वधू-जनैः ददृशे ।
English Summary
AI
The women saw a slender Ashoka tree, its young sprouts trembling and its blossoms being drunk from by bees. It seemed to be imitating a woman who, while being forcibly kissed, bites her lip and shakes her hand in protest.
सारांश
AI
भँवरों द्वारा रसपान की जाती हुई और हिलते पल्लवों वाली अशोक की डाल ऐसी लग रही थी मानो कोई सुन्दरी अधर-दंश के कारण पीड़ा से हाथ झटक रही हो।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
निपीयमानेति ॥ शिलीमुखैरलिभिः ।
अलिबाणौ शिलीमुखौ इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२३ ) । निपीयमानः स्तबको गुच्छो यस्याः सा चला बालपल्लवा यस्याः सा । अतएवामन्दं दृढं दष्ट ओष्ठो यस्मिंस्तत्करावधूननं करकम्पनं तद्विडम्बयन्ती । स्तबकपानेनौष्ठदंशनं पल्लवचलनेन करावधूननं चानुकुर्वतीत्यर्थः । धूञो ण्यन्ताल्ल्युट् । णिचि धूञ्प्रीञोर्नुम्वक्तव्यः । अशोकयष्टिः । अशोकशाखेत्यर्थः । वधूजनैर्ददृशे दृष्टा । अत्र विडम्बयन्तीति प्रस्तुताशोकशाखाविशेषणभूतोपमामहिम्नाप्रस्तुतनायिकाप्रतीतेः समासोक्तिरुत्तिष्ठमानतयैवोपमयाङ्गाङ्गिभावेन संकीर्यते । अथ कश्चिन्मधुकराक्रान्तां कांचिदाह
पदच्छेदः
AI
| निपीयमान | निपीयमान (नि√पा+कर्मणि शानच्) | undefined |
| स्तबका | स्तबक (१.१) | whose clusters of blossoms were being drunk from |
| शिलीमुखैः | शिलीमुख (३.३) | by the bees |
| अशोकयष्टिः | अशोक–यष्टि (१.१) | the slender Ashoka tree |
| चलबालपल्लवा | चल–बाल–पल्लव (१.१) | with its trembling young sprouts |
| विडम्बयन्ती | विडम्बयन्ती (√विडम्ब्+णिच्+शतृ+ङीप्, १.१) | imitating |
| ददृशे | ददृशे (√दृश् भावकर्मणोः लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | was seen |
| वधूजनैः | वधू–जन (३.३) | by the women |
| अमन्द | अमन्द | undefined |
| दष्ट | दष्ट (√दंश्+क्त) | undefined |
| ओष्ठ | ओष्ठ | undefined |
| कर | कर | undefined |
| अवधूननम् | अवधूनन (अव√धू+ल्युट्, २.१) | the shaking of a hand and a deeply bitten lip |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | पी | य | मा | न | स्त | ब | का | शि | ली | मु | खै |
| र | शो | क | य | ष्टि | श्च | ल | बा | ल | प | ल्ल | वा |
| वि | ड | म्ब | य | न्ती | द | दृ | शे | व | धू | ज | नै |
| र | म | न्द | द | ष्टौ | ष्ठ | क | रा | व | धू | न | नम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.