इत्थं विहृत्य वनिताभिरुदस्यमानं
पीनस्तनोरुजघनस्थलशालिनीभिः ।
उत्सर्पितोर्मिचयलङ्घिततीरदेश-
मौत्सुक्यनुन्नमिव वारि पुरः प्रतस्थे ॥

अन्वयः AI इत्थम् पीन-स्तन-उरु-जघन-स्थल-शालिनीभिः वनिताभिः विहृत्य उदस्यमानम्, उत्सर्पित-ऊर्मि-चय-लङ्घित-तीर-देशम् वारि औत्सुक्य-नुन्नम् इव पुरः प्रतस्थे।
English Summary AI Thus, the water, which had been splashed about by the women resplendent with their plump breasts, thighs, and hips, and whose rising waves had crossed the banks, moved forward as if pushed by an eagerness to follow them.
सारांश AI पुष्ट स्तनों और नितंबों वाली स्त्रियों के जल-विहार के बाद, तटों को लांघता हुआ जल मानो उत्सुकता के वशीभूत होकर स्वयं ही आगे बढ़ने लगा।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) इत्थमिति ॥ पीनै: स्तनैरूरुभिर्जघनस्थलैश्च शालन्त इति तथोक्ताभिरिति सलिलनोदनसामर्थ्योक्तिः । स्थलस्य साक्षादप्राण्यङ्गत्वान्न द्वन्द्वैकवद्भावः । वनिताभिरित्थं विहृत्योदस्यमानं नुद्यमानमुत्सर्पितैरुपरिभावं प्रापितैरूर्मिचयैर्लङ्घितस्तीरदेशो येन तद्वारि । औत्सुक्यं विहारासहिष्णुत्वं तेन नुन्नं प्रेरितमिवेत्युत्प्रेक्षा । नुदविद- (अष्टाध्यायी ८.२.५६ ) इत्यादिना निष्ठानत्वम् । पुरोऽग्रे प्रतस्थे । स्वजनवदिति भावः ॥
पदच्छेदः AI
इत्थंइत्थम् Thus,
विहृत्यविहृत्य (वि√हृ+ल्यप्) having sported,
वनिताभिःवनिता (३.३) by the women
उदस्यमानंउदस्यमान (उद्√अस्+शानच्, २.१) being splashed about,
पीनस्तनोरुजघनस्थलशालिनीभिःपीनस्तनउरु–जघनस्थलशालिनी (३.३) who were resplendent with their plump breasts, thighs, and hips,
उत्सर्पितोर्मिचयलङ्घिततीरदेशम्उत्सर्पित–ऊर्मिचयलङ्घित–तीरदेश (२.१) whose rising waves had crossed the banks,
औत्सुक्यनुन्नमिवऔत्सुक्यनुन्न (√नुद्+क्त)इव as if pushed by eagerness,
वारिवारि (१.१) the water
पुरःपुरः forward
प्रतस्थेप्रतस्थे (प्र√स्था कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) set forth.
छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४
त्थं वि हृ त्य नि ता भि रु स्य मा नं
पी स्त नो रु स्थ शा लि नी भिः
त्स र्पि तो र्मि ङ्घि ती दे
मौ त्सु क्य नु न्न मि वा रि पु रः प्र स्थे
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.