गतैः सहावैः कलहंसविक्रमं
कलत्रभारैः पुलिनं नितम्बिभिः ।
मुखैः सरोजानि च दीर्घलोचनैः
सुरस्त्रियः साम्यगुणान्निरासिरे ॥
गतैः सहावैः कलहंसविक्रमं
कलत्रभारैः पुलिनं नितम्बिभिः ।
मुखैः सरोजानि च दीर्घलोचनैः
सुरस्त्रियः साम्यगुणान्निरासिरे ॥
कलत्रभारैः पुलिनं नितम्बिभिः ।
मुखैः सरोजानि च दीर्घलोचनैः
सुरस्त्रियः साम्यगुणान्निरासिरे ॥
अन्वयः
AI
सुरस्त्रियः आवैः सह गतैः कलहंसविक्रमं, नितम्बिभिः कलत्रभारैः पुलिनं, दीर्घलोचनैः मुखैः च सरोजानि, (इति) साम्यगुणान् निरासिरे ।
English Summary
AI
The celestial women refuted the points of comparison: with their graceful gaits, they surpassed the gait of swans; with their large, heavy hips, they surpassed the sandbanks; and with their long-eyed faces, they surpassed the lotuses.
सारांश
AI
देवांगनाओं ने अपनी सुंदर चाल से हंसों को, भारी नितम्बों से तटों को और कमलों को अपने सुंदर मुखों की शोभा से पराजित कर दिया।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
गतैरिति ॥ सुरस्त्रियोऽप्सरसः सहावैः सविलासैर्गतैर्गतिभिः। नपुंसके भावे क्तः । कलहंसानां विक्रमं गतिम् । विलासविधुरमिति शेषः । तथा नितम्बिभिः प्रशस्तनितम्बै कलत्रभारैर्जघनभारै: पुलिनम्। नितम्बभारशून्यमित्यर्थः। तथा दीर्घलोचनैर्मुखैः सरोजानि च। अलोचनानीति शेषः । साभ्यगुणात्समानगुणत्वान्निरासिरे निरस्तवत्यः। गुणवदगुणयोः कुतःसाम्यमिति भावः । अस्यतेः कर्तरि लिट् । 'उपसर्गादस्यत्यूह्योर्वा" इति विकल्पादात्मनेपदम् ॥
पदच्छेदः
AI
| गतैः | गत (√गम्+क्त, ३.३) | with their gaits |
| सहावैः | सह–आव (३.३) | with graceful movements |
| कलहंसविक्रमं | कलहंस–विक्रम (२.१) | the gait of swans |
| कलत्रभारैः | कलत्र–भार (३.३) | with the weight of their hips |
| पुलिनं | पुलिन (२.१) | the sandbanks |
| नितम्बिभिः | नितम्बिन् (३.३) | large-hipped |
| मुखैः | मुख (३.३) | with their faces |
| सरोजानि | सरोज (२.३) | the lotuses |
| च | च | and |
| दीर्घलोचनैः | दीर्घ–लोचन (३.३) | with long eyes |
| सुरस्त्रियः | सुरस्त्री (१.३) | the celestial women |
| साम्यगुणान् | साम्य–गुण (२.३) | the qualities of similarity |
| निरासिरे | निरासिरे (निर्√अस् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | refuted |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ग | तैः | स | हा | वैः | क | ल | हं | स | वि | क्र | मं |
| क | ल | त्र | भा | रैः | पु | लि | नं | नि | त | म्बि | भिः |
| मु | खैः | स | रो | जा | नि | च | दी | र्घ | लो | च | नैः |
| सु | र | स्त्रि | यः | सा | म्य | गु | णा | न्नि | रा | सि | रे |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.