सखीजनं प्रेम गुरूकृतादरं
निरीक्षमाणा इव नम्रमूर्तयः ।
स्थिरद्विरेफाञ्जनशरितोदरै-
र्विसारिभिः पुष्पविलोचनैर्लताः ॥

अन्वयः AI नम्रमूर्तयः लताः स्थिरद्विरेफाञ्जनशरितोदरैः विसारिभिः पुष्पविलोचनैः प्रेम गुरूकृतादरं सखीजनं निरीक्षमाणाः इव (आसन्) ।

English Summary AI The creepers, with their bent forms, seemed to be gazing at the celestial ladies with great love and respect. They looked through their wide-open flowers, which served as eyes, with steady bees acting as collyrium in their centers.

सारांश AI फूलों रूपी नेत्रों और भँवरों रूपी अंजन से युक्त लताएँ झुककर ऐसी लग रही थीं मानो वे प्रेमपूर्ण सखियों की तरह देवांगनाओं को निहार रही हों।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) सखीति ॥ द्वौ रेफौ वर्णविशेषौ येषां ते द्विरेफाः । भ्रमरशब्देन तदर्थो लक्ष्यते । द्व्यक्षरं मासमिति विदधाति इति भाष्यकारः। स्थिरा निश्चला द्विरेफा एवाञ्जनानि तैः शारितानि शबलीकृतान्युदराणि येषां तैः। शारः शबलवातयोः इति विश्वः । विसारिभिर्विस्तृतैः पुष्पाण्येव विलोचनानि तैः प्रेम्णा गुरूकृत आदरो यस्सिन्कर्मणि तत्तथा सखीजनं निरीक्षमाणाः पश्यन्त्य इव स्थिताः । कुतः । नम्रमूर्तयोऽवनताङ्ग्यो लताश्च । अत्र रूपकोत्प्रेक्षयोः संकरः ॥

पदच्छेदः AI

सखीजनं	सखी–जन (२.१)	the group of female friends
प्रेम	प्रेमन् (२.१)	with love
गुरूकृतादरं	गुरूकृत (√कृ+क्त)–आदर (२.१)	with greatly enhanced respect
निरीक्षमाणाः	निरीक्षमाण (निर्√ईक्ष्+शानच्, १.३)	looking at
इव	इव	as if
नम्रमूर्तयः	नम्र–मूर्ति (१.३)	with bent forms
स्थिरद्विरेफाञ्जनशरितोदरैः	स्थिर–द्विरेफ–अञ्जन–शरित–उदर (३.३)	with interiors beautified by steady bees as collyrium
विसारिभिः	विसारिन् (वि√सृ+णिनि, ३.३)	by the wide-open
पुष्पविलोचनैः	पुष्प–विलोचन (३.३)	with flowers as eyes
लताः	लता (१.३)	the creepers

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
स	खी	ज	नं	प्रे	म	गु	रू	कृ	ता	द	रं
नि	री	क्ष	मा	णा	इ	व	न	म्र	मू	र्त	यः
स्थि	र	द्वि	रे	फा	ञ्ज	न	श	रि	तो	द	रै
र्वि	सा	रि	भिः	पु	ष्प	वि	लो	च	नै	र्ल	ताः
ज			त			ज			र

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect