अत्यर्थं दुरुपसदादुपेत्य दूरं
पर्यन्तादहिममयूखमण्डलस्य ।
आशानामुपरचितामिवैकवेणीं
रम्योर्मीं त्रिदशनदीं ययुर्बलानि ॥
अत्यर्थं दुरुपसदादुपेत्य दूरं
पर्यन्तादहिममयूखमण्डलस्य ।
आशानामुपरचितामिवैकवेणीं
रम्योर्मीं त्रिदशनदीं ययुर्बलानि ॥
पर्यन्तादहिममयूखमण्डलस्य ।
आशानामुपरचितामिवैकवेणीं
रम्योर्मीं त्रिदशनदीं ययुर्बलानि ॥
अन्वयः
AI
बलानि अत्यर्थम् दुरुपसदात् अहिममयूखमण्डलस्य पर्यन्तात् दूरम् उपेत्य, आशानाम् उपरचिताम् एकवेणीम् इव रम्योर्मीम् त्रिदशनदीम् ययुः ।
English Summary
AI
Having traveled far from the vicinity of the sun's orb, which is exceedingly difficult to approach, the armies reached the celestial river. With its beautiful waves, it appeared like a single, ornamental braid for all the directions.
सारांश
AI
सूर्यमंडल के समीप तक फैली हुई सेना ने दूर से सुंदर तरंगों वाली आकाशगंगा को देखा, जो दिशाओं द्वारा धारण की गई एक वेणी के समान सुशोभित हो रही थी।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अत्यर्थमिति ॥ बलानि सैन्यान्यत्यर्थं दुरुपसदाहुःसहादहिममयूखमण्डलस्य सूर्यबिम्बस्य पर्यन्तात्समीपाद्दूरमपेत्यागत्याशानामुपरिचितां गुम्फितामेकवेणीमिव स्थितामित्युत्प्रेक्षा। रम्या ऊर्मयस्तरङ्गा भङ्ग्यश्च यस्यास्तां त्रिदशनदीं मन्दाकिनीं ययुः प्रापुः ॥
पदच्छेदः
AI
| अत्यर्थम् | अत्यर्थम् | exceedingly |
| दुरुपसदात् | दुर्–उपसद (५.१) | from the one difficult to approach |
| उपेत्य | उपेत्य (उप√इ+ल्यप्) | having approached |
| दूरम् | दूरम् | far |
| पर्यन्तात् | पर्यन्त (५.१) | from the vicinity |
| अहिममयूखमण्डलस्य | अहिम–मयूख–मण्डल (६.१) | of the orb of the hot-rayed one (Sun) |
| आशानाम् | आशा (६.३) | of the directions |
| उपरचिताम् | उपरचित (उप√रच्+क्त, २.१) | formed as |
| इव | इव | like |
| एकवेणीम् | एक–वेणी (२.१) | a single braid |
| रम्योर्मीम् | रम्य–ऊर्मि (२.१) | having beautiful waves |
| त्रिदशनदीम् | त्रिदश–नदी (२.१) | the river of the gods |
| ययुः | ययुः (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | went to |
| बलानि | बल (१.३) | the armies |
छन्दः
प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | त्य | र्थं | दु | रु | प | स | दा | दु | पे | त्य | दू | रं |
| प | र्य | न्ता | द | हि | म | म | यू | ख | म | ण्ड | ल | स्य |
| आ | शा | ना | मु | प | र | चि | ता | मि | वै | क | वे | णीं |
| र | म्यो | र्मीं | त्रि | द | श | न | दीं | य | यु | र्ब | ला | नि |
| म | न | ज | र | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.