आमत्तभ्रमरकुलाकुलानि धुन्व-
न्नुद्भूतग्रथितरजांसि पङ्कजानि ।
कान्तानां गगननदीतरङ्गशीतः
संतापं विरमयति स्म मातरिश्वा ॥

अन्वयः AI गगननदीतरङ्गशीतः मातरिश्वा आमत्तभ्रमरकुलाकुलानि उद्भूतग्रथितरजांसि पङ्कजानि धुन्वन् कान्तानाम् संतापम् विरमयति स्म ।

English Summary AI The wind, cooled by the waves of the celestial river, removed the fatigue of the women. It did so while shaking the lotuses, which were agitated by swarms of intoxicated bees, and scattering their raised and clinging pollen.

सारांश AI आकाशगंगा की लहरों से शीतल वायु भौरों से युक्त कमलों को कँपाती और पराग बिखेरती हुई सुंदरियों के मार्ग की थकान और संताप को दूर करने लगी।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) आमत्तेति ॥ आमत्तैर्भमरकुलैराकुलान्युद्भूतान्युत्थापितानि ग्रथितान्यन्योन्यसंबद्धानि च रजांसि येषु तानि पङ्कजानि धुन्वन्कम्पयन् । सुरभिरित्यर्थः । गगननदीतरङ्गै शीतो मातरिश्वा वायुः। कान्तानां संतापं विरमयति स्म शमयामास । मातर्यन्तरिक्षे श्वयतीति मातर्याश्वयतीति वेति नैरुक्ताः ॥ संभिन्नैरिभतुरगावगाहनेन प्राप्योर्वीरनुपदवीं विमानपङ्क्ती: । तत्पूर्वं प्रतिविदधे सुरापगाया वप्रान्तस्खलितविवर्तनं पयोभिः

पदच्छेदः AI

आमत्तभ्रमरकुलाकुलानि	आमत्त (आ√मद्+क्त)–भ्रमर–कुल–आकुल (२.३)	agitated by swarms of intoxicated bees
धुन्वन्	धुन्वत् (√धू+शतृ, १.१)	shaking
उद्भूतग्रथितरजांसि	उद्भूत (उद्√भू+क्त)–ग्रथित (√ग्रन्थ्+क्त)–रजस् (२.३)	from which raised and clinging pollen was scattered
पङ्कजानि	पङ्कज (२.३)	lotuses
कान्तानाम्	कान्ता (६.३)	of the beloved women
गगननदीतरङ्गशीतः	गगन–नदी–तरङ्ग–शीत (१.१)	cool from the waves of the celestial river
संतापम्	संताप (२.१)	the heat/fatigue
विरमयति	विरमयति (वि√रम् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	causes to cease
स्म	स्म	(makes past tense)
मातरिश्वा	मातरिश्वन् (१.१)	the wind

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
आ	म	त्त	भ्र	म	र	कु	ला	कु	ला	नि	धु	न्व
न्नु	द्भू	त	ग्र	थि	त	र	जां	सि	प	ङ्क	जा	नि
का	न्ता	नां	ग	ग	न	न	दी	त	र	ङ्ग	शी	तः
सं	ता	पं	वि	र	म	य	ति	स्म	मा	त	रि	श्वा
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect