धूतानामभिमुखपातिभिः समीरै-
रायासादविशदलोचनोत्पलानाम् ।
आनिन्ये मदजनितां श्रियं वधूना-
मुष्णांशुद्युतिजनितः कपोलरागः ॥
धूतानामभिमुखपातिभिः समीरै-
रायासादविशदलोचनोत्पलानाम् ।
आनिन्ये मदजनितां श्रियं वधूना-
मुष्णांशुद्युतिजनितः कपोलरागः ॥
रायासादविशदलोचनोत्पलानाम् ।
आनिन्ये मदजनितां श्रियं वधूना-
मुष्णांशुद्युतिजनितः कपोलरागः ॥
अन्वयः
AI
अभिमुखपातिभिः समीरैः धूतानाम् आयासात् अविशदलोचनोत्पलानाम् वधूनाम् उष्ण-अंशु-द्युति-जनितः कपोलरागः मदजनिताम् श्रियम् आनिन्ये ।
English Summary
AI
For the women, buffeted by headwinds and with their lotus-like eyes languid from exertion, the redness of their cheeks caused by the sun's heat produced a beauty akin to that which arises from intoxication.
सारांश
AI
सामने से आती हवा के कारण थकी हुई स्त्रियों के नेत्र-कमल कुम्हला गए, किंतु सूर्य की किरणों से उनके कपोलों पर जो लालिमा आई, उसने मदिरा के मद जैसी शोभा उत्पन्न कर दी।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
धूतानामिति ॥ अभिमुखपातिभिः समीरैः प्रतिकूलवायुभिर्धूतानामिति दुर्निमित्तसूचनम्। आयासाद्गतिप्रयासादविशदलोचनोत्पलानां वधूनामुष्णांशुद्युतिजनित आतपकृतः। कपोलानां रागः पाटलत्वम् । मदेन जनितां श्रियम्। तत्सदृशीं श्रियमित्यर्थः। अत एव निदर्शनालंकारः । आनीन्य आनीतवान् । वधूरिति शेषः। आङ्पूर्वान्नयतेः कर्तरि लिट् । अकारानुबन्धत्वादात्मनेपदम् ॥
पदच्छेदः
AI
| धूतानाम् | धूत (√धू+क्त, ६.३) | of those who were shaken |
| अभिमुखपातिभिः | अभिमुख–पातिन् (३.३) | by the face-ward falling |
| समीरैः | समीर (३.३) | by the winds |
| आयासात् | आयास (५.१) | from exertion |
| अविशदलोचनोत्पलानाम् | अविशद–लोचन–उत्पल (६.३) | of those whose lotus-like eyes were languid |
| आनिन्ये | आनिन्ये (आ√नी भावकर्मणोः लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | brought about |
| मदजनिताम् | मद–जनित (√जन्+क्त, २.१) | produced by intoxication |
| श्रियम् | श्री (२.१) | beauty |
| वधूनाम् | वधू (६.३) | of the women |
| उष्णांशुद्युतिजनितः | उष्ण–अंशु–द्युति–जनित (√जन्+क्त, १.१) | produced by the splendor of the hot-rayed sun |
| कपोलरागः | कपोल–राग (१.१) | the redness of the cheeks |
छन्दः
प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| धू | ता | ना | म | भि | मु | ख | पा | ति | भिः | स | मी | रै |
| रा | या | सा | द | वि | श | द | लो | च | नो | त्प | ला | नाम् |
| आ | नि | न्ये | म | द | ज | नि | तां | श्रि | यं | व | धू | ना |
| मु | ष्णां | शु | द्यु | ति | ज | नि | तः | क | पो | ल | रा | गः |
| म | न | ज | र | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.