आकीर्णा मुखनलिनैर्विलासिनीना-
मुद्भूतस्फुटविशदातपत्रफेना ।
सा तूर्यध्वनितगभीरमापतन्ती
भूभर्तुः शिरसि नभोनदीव रेजे ॥
आकीर्णा मुखनलिनैर्विलासिनीना-
मुद्भूतस्फुटविशदातपत्रफेना ।
सा तूर्यध्वनितगभीरमापतन्ती
भूभर्तुः शिरसि नभोनदीव रेजे ॥
मुद्भूतस्फुटविशदातपत्रफेना ।
सा तूर्यध्वनितगभीरमापतन्ती
भूभर्तुः शिरसि नभोनदीव रेजे ॥
अन्वयः
AI
विलासिनीनाम् मुखनलिनैः आकीर्णा, उद्भूतस्फुटविशदातपत्रफेना, तूर्यध्वनितगभीरम् आपतन्ती सा (ध्वजिनी) भूभर्तुः शिरसि नभोनदी इव रेजे ।
English Summary
AI
That army, descending upon the peak of the mountain, shone like the celestial river. It was strewn with the lotus-like faces of charming women, its foam was the clearly visible white parasols, and it moved with a deep sound of musical instruments.
सारांश
AI
स्त्रियों के मुख रूपी कमलों और श्वेत छत्र रूपी फेन से युक्त वह सेना, वाद्यों के गंभीर घोष के साथ पर्वत पर गिरती हुई आकाशगंगा के समान सुशोभित हुई।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
आकीर्णेति ॥ विलासिनीनांमुखनलिनैः । उपमितसमासः । आकीर्णा व्याप्ता उद्भूतान्यूर्ध्वमुत्क्षिप्तानि स्फुटान्यसंकुचितानि विशदातपत्राणि श्वेतच्छत्राणि फेना इव यस्यास्तथोक्ता तूर्यध्वनितैर्वाद्यघोषैर्गभीरं यथा यथा भूभर्तुरिन्द्रकीलस्य शिरस्यापतन्ती सा सेना नभोनदीव रेजे।
पदच्छेदः
AI
| आकीर्णा | आकीर्ण (आ√कॄ+क्त, १.१) | strewn |
| मुखनलिनैः | मुख–नलिन (३.३) | with lotus-like faces |
| विलासिनीनाम् | विलासिनी (६.३) | of the charming women |
| उद्भूतस्फुटविशदातपत्रफेना | उद्भूत–स्फुट–विशद–आतपत्र–फेन (१.१) | whose foam was the clearly visible white parasols |
| सा | तद् (१.१) | that (army) |
| तूर्यध्वनितगभीरम् | तूर्य–ध्वनित–गभीरम् | deep with the sound of musical instruments |
| आपतन्ती | आपतत् (आ√पत्+शतृ, १.१) | descending |
| भूभर्तुः | भू–भर्तृ (६.१) | of the mountain (lord of the earth) |
| शिरसि | शिरस् (७.१) | on the peak |
| नभोनदीव | नभस्–नदी (१.१)–इव | like the celestial river |
| रेजे | रेजे (√राज् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | shone |
छन्दः
प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| आ | की | र्णा | मु | ख | न | लि | नै | र्वि | ला | सि | नी | ना |
| मु | द्भू | त | स्फु | ट | वि | श | दा | त | प | त्र | फे | ना |
| सा | तू | र्य | ध्व | नि | त | ग | भी | र | मा | प | त | न्ती |
| भू | भ | र्तुः | शि | र | सि | न | भो | न | दी | व | रे | जे |
| म | न | ज | र | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.