प्रबभूव नालमवलोकयितुं
परितः सरोजरजसारुणितम् ।
सरिदुत्तरीयमिव संहतिम-
त्स तरङ्गरङ्गि कलहंसकुलम् ॥

अन्वयः AI सः परितः सरोजरजसा अरुणितं तरङ्गरङ्गि संहतिमत् कलहंसकुलं सरिदुत्तरीयम् इव अवलोकयितुम् अलं न प्रबभूव ।
English Summary AI He was unable to gaze fully at the flock of swans, which, reddened all over by lotus pollen, moving amidst the waves, and forming a dense mass, looked like the upper garment of the river.
सारांश AI कमलों के पराग से लाल हुए कलहंसों के झुंड को, जो तरंगों पर क्रीड़ा कर रहे थे, अर्जुन एक साथ नहीं देख पा रहे थे; वे नदी के सुंदर उत्तरीय (दुपट्टे) के समान प्रतीत हो रहे थे।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) प्रवभूवेति ॥ सोऽर्जुनः परितः सरोजरजसा कमलरेणुनारुणितं पाटलितम् । उत्तरीयं च कुसुमादिनारुणितं भवति । संहतिमन्नीरन्ध्रं तरङ्गरङ्गि वारितरङ्गशोभि सरिदुत्तरीयं स्तनांशुकमिव स्थितं कलहंसकुलं कादम्बकुलमवलोकयितुमलमत्यर्थं न प्रबभूव न शशाक । तत्सौन्दर्योद्वेलत्वादिति भावः ॥
पदच्छेदः AI
प्रबभूवप्रबभूव (प्र√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) was able
not
अलम्अलम् fully
अवलोकयितुंअवलोकयितुम् (अव√लोक्+तुमुन्) to gaze at
परितःपरितः all around
सरोजरजसासरोजरजस् (३.१) by lotus pollen
अरुणितम्अरुणित (२.१) reddened
सरिदुत्तरीयम्सरित्उत्तरीय (२.१) the upper garment of the river
इवइव like
संहतिमत्संहतिमत् (√संहति+मतुप्, २.१) forming a dense mass
तद् (१.१) he
तरङ्गरङ्गितरङ्गरङ्गिन् (√रङ्ग+णिनि, २.१) moving amidst the waves
कलहंसकुलम्कलहंसकुल (२.१) the flock of swans
छन्दः प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
प्र भू ना लो यि तुं
रि तः रो सा रु णि तम्
रि दु त्त री मि सं ति
त्स ङ्ग ङ्गि हं कु लम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.