अवरुग्णतुङ्गसुरदारुतरौ
निचये पुरः सुरसरित्पयसाम् ।
स ददर्श वेतसवनाचरितां
प्रणतिं बलीयसि समृद्धिकरीम् ॥

अन्वयः AI सः पुरः अवरुग्णतुङ्गसुरदारुतरौ सुरसरित्पयसां निचये वेतसवनाचरितां बलीयसि समृद्धिकरीं प्रणतिं ददर्श ।

English Summary AI He saw, in the mass of the celestial river's (Ganga's) water ahead, which had broken tall deodar trees, the bowing of the cane groves—a submission to the powerful that brings prosperity.

सारांश AI गंगा के वेग के सम्मुख अर्जुन ने बेंत के वनों को झुकते हुए देखा; यह दृश्य सिखाता है कि शक्तिशाली के सामने विनम्रता अंततः समृद्धि और रक्षा प्रदान करने वाली होती है।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) अवरुग्णेति ॥ सोऽर्जुनः पुरोऽग्रेऽवरुग्णतुङ्गसुरदारुतरौ भग्नोन्नतदेवदारुद्रुमे बलीयसि बलवत्तरे । मत्वन्तादीयसुनि मतुपो लुक् । सुरसरित्पयसां निचये पूरे विषये वेतसवनेन वानीरवनेनाचरिताम् ।

अथ वेतसे । रथाभ्रपुष्पविदुरशीतवानीरवञ्जुलाः

इत्यमरः (अमरकोशः २.४.३० ) । समृद्धिकरीं श्रेयस्करीम् । लोके यथादृष्टामित्यर्थः । प्रणतिं ददर्श । या सर्वलोकदृष्टान्तभूतेति भावः ॥

पदच्छेदः AI

अवरुग्णतुङ्गसुरदारुतरौ	अवरुग्ण (अव√रुज्+क्त)–तुङ्ग–सुरदारु–तरु (७.१)	in which tall deodar trees were broken
निचये	निचय (७.१)	in the mass
पुरः	पुरस्	ahead
सुरसरित्पयसाम्	सुर–सरित्–पयस् (६.३)	of the celestial river's waters
स	तद् (१.१)	he
ददर्श	ददर्श (√दृश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	saw
वेतसवनाचरितां	वेतस–वन–आचरित (आ√चर्+क्त, २.१)	performed by the cane groves
प्रणतिं	प्रणति (प्र√नम्+क्तिन्, २.१)	the bowing
बलीयसि	बलीयस् (७.१)	to the powerful
समृद्धिकरीम्	समृद्धि–करी (√कृ+ट, २.१)	which brings prosperity

छन्दः प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
अ	व	रु	ग्ण	तु	ङ्ग	सु	र	दा	रु	त	रौ
नि	च	ये	पु	रः	सु	र	स	रि	त्प	य	साम्
स	द	द	र्श	वे	त	स	व	ना	च	रि	तां
प्र	ण	तिं	ब	ली	य	सि	स	मृ	द्धि	क	रीम्
स			ज			स			स

अवरुग्णतुङ्गसुरदारुतरौ
निचये पुरः सुरसरित्पयसाम् ।
स ददर्श वेतसवनाचरितां
प्रणतिं बलीयसि समृद्धिकरीम् ॥

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect

अवरुग्णतुङ्गसुरदारुतरौनिचये पुरः सुरसरित्पयसाम् ।स ददर्श वेतसवनाचरितांप्रणतिं बलीयसि समृद्धिकरीम् ॥

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect

अवरुग्णतुङ्गसुरदारुतरौ
निचये पुरः सुरसरित्पयसाम् ।
स ददर्श वेतसवनाचरितां
प्रणतिं बलीयसि समृद्धिकरीम् ॥