अधिगम्य गुह्यकगणादिति
तन्मनसः प्रियं प्रियसुतस्य तप्- ।
अः निजुगोप हर्षमुदितं मघवा
नयवर्त्मगाः प्रभवतां हि धियः ॥
अधिगम्य गुह्यकगणादिति
तन्मनसः प्रियं प्रियसुतस्य तप्- ।
अः निजुगोप हर्षमुदितं मघवा
नयवर्त्मगाः प्रभवतां हि धियः ॥
तन्मनसः प्रियं प्रियसुतस्य तप्- ।
अः निजुगोप हर्षमुदितं मघवा
नयवर्त्मगाः प्रभवतां हि धियः ॥
अन्वयः
AI
मघवा गुह्यक-गणात् इति प्रिय-सुतस्य मनसः प्रियम् तत् तपः अधिगम्य उदितम् हर्षम् निजुगोप । हि प्रभवताम् धियः नय-वर्त्म-गाः (भवन्ति) ।
English Summary
AI
Having thus learned from the band of Guhyakas about the penance of his dear son, which was pleasing to his own mind, Indra concealed his rising joy. Indeed, the minds of the great follow the path of prudence.
सारांश
AI
किरातों से अपने प्रिय पुत्र अर्जुन के कठिन तप के विषय में जानकर इंद्र को अत्यंत हर्ष हुआ, किंतु उन्होंने अपने मनोभावों को प्रकट नहीं होने दिया। नीति का मार्ग अपनाने वाले समर्थ पुरुषों की बुद्धि अत्यंत गंभीर होती है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अधिगम्येति ॥ मघवेन्द्र इति पूर्वोक्तं गुह्यकगणात्तन्मनस: प्रियं प्रियसुतस्यार्जुनस्य तपोऽधिगम्य ज्ञात्वा । गुप्त्यपेक्षया समानकर्तृकत्वात्क्त्वानिर्देशः । उदितं तत्तपसो देवकार्यार्थत्वादुत्पन्नं हर्षं निजुगोप गोपायामास । तथा हि । प्रभवतां प्रभूणां धियो नयवर्त्मगा नीतिमार्गानुसारिण्यो हि। अन्यथा मन्त्रभेदे कार्यहानिः स्यादिति भावः॥
पदच्छेदः
AI
| अधिगम्य | अधिगम्य (अधि√गम्+ल्यप्) | Having learned |
| गुह्यकगणात् | गुह्यक–गण (५.१) | from the band of Guhyakas |
| इति | इति | thus |
| तत् | तद् (२.१) | that |
| मनसः | मनस् (६.१) | to his mind |
| प्रियम् | प्रिय (२.१) | pleasing |
| प्रियसुतस्य | प्रिय–सुत (६.१) | of his dear son |
| तपः | तपस् (२.१) | penance |
| निजुगोप | निजुगोप (नि√गुप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | concealed |
| हर्षम् | हर्ष (२.१) | joy |
| उदितम् | उदित (उद्√इ+क्त, २.१) | arisen |
| मघवा | मघवन् (१.१) | Indra |
| नयवर्त्मगाः | नय–वर्त्मन्–गा (१.३) | follow the path of prudence |
| प्रभवताम् | प्रभवत् (६.३) | of the great |
| हि | हि | Indeed |
| धियः | धी (१.३) | the minds |
छन्दः
प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | धि | ग | म्य | गु | ह्य | क | ग | णा | दि | ति | त |
| न्म | न | सः | प्रि | यं | प्रि | य | सु | त | स्य | त | पः |
| नि | जु | गो | प | ह | र्ष | मु | दि | तं | म | घ | वा |
| न | य | व | र्त्म | गाः | प्र | भ | व | तां | हि | धि | यः |
| स | ज | स | स | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.