ऋषिवंशजः स यदि दैत्यकुले
यदि वान्वये महति भूमिभृताम् ।
चरतस्तपस्तव वनेषु सदा
न वयं निरूपयितुमस्य गतिम् ॥
ऋषिवंशजः स यदि दैत्यकुले
यदि वान्वये महति भूमिभृताम् ।
चरतस्तपस्तव वनेषु सदा
न वयं निरूपयितुमस्य गतिम् ॥
यदि वान्वये महति भूमिभृताम् ।
चरतस्तपस्तव वनेषु सदा
न वयं निरूपयितुमस्य गतिम् ॥
अन्वयः
AI
सः ऋषि-वंश-जः यदि, दैत्य-कुले (जातः) यदि, वा महति भूमि-भृताम् अन्वये (जातः) यदि, (इति) तव वनेषु सदा तपः चरतः अस्य गतिम् निरूपयितुम् वयम् न (शक्ताः) ।
English Summary
AI
"Whether he is born from a lineage of sages, or in a family of demons, or in the great dynasty of kings—we are unable to determine the origin of this man who is constantly performing penance in your forests."
सारांश
AI
वह पुरुष किसी श्रेष्ठ ऋषि के वंश से है, दैत्य कुल से है या किसी प्रतापी राजा के कुल से, यह हम नहीं जानते। वन में विचरने वाले हम लोग उनकी वास्तविकता और उद्देश्य को समझने में असमर्थ हैं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
ऋषीति ॥ स पुरुषः । ऋषिवंशजो वेति शेषः। काकुर्वा । यदि वा दैत्यकुले । जात इति शेषः। यदि वा महति भूमिभृतामन्वये जातः। तव वनेषु तपश्चरतोऽस्य गतिं स्वरूपं निरूपयितुं वयम् । सहन्त इति सहाः । पचाद्यच् । न सहाः । स्म इति शेषः । अपृष्टपरिभाषणापराधं परिहरन्ति
पदच्छेदः
AI
| ऋषिवंशजः | ऋषि–वंश–ज (१.१) | is born from a lineage of sages |
| सः | तद् (१.१) | He |
| यदि | यदि | whether |
| दैत्यकुले | दैत्य–कुल (७.१) | in a family of demons |
| यदि | यदि | whether |
| वा | वा | or |
| अन्वये | अन्वय (७.१) | in the dynasty |
| महति | महत् (७.१) | great |
| भूमिभृताम् | भूमिभृत् (६.३) | of kings |
| चरतः | चरत् (√चर्+शतृ, ६.१) | of him who performs |
| तपः | तपस् (२.१) | penance |
| तव | युष्मद् (६.१) | your |
| वनेषु | वन (७.३) | in the forests |
| सदा | सदा | constantly |
| न | न | not |
| वयम् | अस्मद् (१.३) | we are |
| निरूपयितुम् | निरूपयितुम् (नि√रूप्+णिच्+तुमुन्) | able to determine |
| अस्य | इदम् (६.१) | his |
| गतिम् | गति (२.१) | origin |
छन्दः
प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ऋ | षि | वं | श | जः | स | य | दि | दै | त्य | कु | ले |
| य | दि | वा | न्व | ये | म | ह | ति | भू | मि | भृ | ताम् |
| च | र | त | स्त | प | स्त | व | व | ने | षु | स | दा |
| न | व | यं | नि | रू | प | यि | तु | म | स्य | ग | तिम् |
| स | ज | स | स | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.