पतितैरपेतजलदान्नभसः
पृषतैरपां शमयता च रजः ।
स दयालुनेव परिगाढकृशः
परिचर्ययानुजगृहे तपसा ॥

अन्वयः AI परिगाढकृशः सः, अपेतजलदात् नभसः पतितैः अपाम् पृषतैः रजः शमयता च तपसा, दयालुना इव परिचर्यया अनुजगृहे ।
English Summary AI Thus, he, who was extremely emaciated, was served through these services by his penance, which acted like a compassionate attendant and also pacified the dust with drops of water falling from a cloudless sky.
सारांश AI आकाश से बरसती जल की बूंदों ने मार्ग की धूल को शांत कर दिया। ऐसा जान पड़ता था मानो स्वयं तपस्या ही अत्यंत दयालु होकर सेवा के माध्यम से उन तपस्वी अर्जुन की देखभाल कर रही हो।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) पतितैरिति ॥ अपेतजलदान्निरभ्रान्नभसः पतितैरपां पृषतैर्जलबिन्दुभी रजश्च शमयता तपसा कर्त्रा दयालुनेवेत्युत्प्रेक्षा । दयालुत्वे हेतुं सूचयति-परिगाढकृशोऽतिक्षीणः सोऽर्जुनः परिचर्ययोक्तविधया शुश्रूषयानुजगृहेऽनुगृहीतः । अनुग्रहोऽत्र सहकारित्वमेव सर्वभूतानुकूल्यलिङ्गात्पचेलिमं तपोऽस्येति भावः । अस्य श्लोकत्रयस्याप्येकवाक्यत्वादुत्प्रेक्षैव प्रधानालंकारः॥
पदच्छेदः AI
पतितैःपतित (√पत्+क्त, ३.३) by the fallen
अपेतजलदात्अपेतजलद (५.१) from the cloudless
नभसःनभस् (५.१) from the sky
पृषतैःपृषत (३.३) by drops
अपाम्अप् (६.३) of water
शमयताशमयत् (√शम्+णिच्+शतृ, ३.१) by (it) pacifying
and
रजःरजस् (२.१) the dust
सःतद् (१.१) He
दयालुनादयालु (३.१) by a compassionate one
इवइव as if
परिगाढकृशःपरिगाढकृश (१.१) extremely emaciated
परिचर्ययापरिचर्या (३.१) by service
अनुजगृहेअनुजगृहे (अनु√ग्रह् भावकर्मणोः लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) was served
तपसातपस् (३.१) by his penance
छन्दः प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
ति तै पे दा न्न सः
पृ तै पां ता जः
या लु ने रि गा कृ शः
रि र्य या नु गृ हे सा
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.