अन्वयः
AI
अनुसानु पुष्पितलताविततिः फलितोरुभूरुहविविक्तवनः अचलः तपसे अधिवस्तुं हरेः तनयस्य अचलां धृतिम् आततान ।
English Summary
AI
The mountain, with its slopes covered in flowering creepers and its forests secluded by large fruit-bearing trees, instilled in the son of Indra a firm resolve to dwell there for the purpose of penance.
सारांश
AI
लताओं और फलदार वृक्षों से युक्त वह पर्वत अर्जुन की तपस्या के लिए उपयुक्त एकांत स्थान प्रदान कर उन्हें मानसिक शांति और धैर्य प्रदान करने लगा।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अनुसान्विति ॥ अनुसानु प्रतिसानु । वीप्सार्थेऽव्ययीभावः ॥ पुष्पिताः संजातपुष्पा लताविततयो यस्सिन्सः। फलिता उरवो भूरुहा येषु तानि विविक्तानि विजनानि पूतानि वा वनानि यस्सिन्स तथोक्तः।
विविक्तौ पूतविजनौ इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.८९ ) । अचल इन्द्रकीलो हरेस्तनयस्यार्जुनस्य तपसे तपश्चर्यार्थमधिवस्तुमधिष्ठातुम् । तनिक्रियापेक्षया समानकर्तृकत्वात्तुमुन् । अचलां धृतिमुत्साहमाततान । अत्राचलविशेषणपदार्थस्य धृतिकरणहेतुत्वात्काव्यलिङ्गमलंकारः ॥
पदच्छेदः
AI
| अनुसानु | सानुं सानुं प्रति | on every slope |
| पुष्पितलताविततिः | पुष्पित–लता–वितति (१.१) | having expanses of flowering creepers |
| फलितोरुभूरुहविविक्तवनः | फलित–उरु–भूरुह–विविक्त–वन (१.१) | whose forests were secluded by large fruit-bearing trees |
| धृतिम् | धृति (२.१) | resolve |
| आततान | आततान (आ√तन् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | instilled |
| तनयस्य | तनय (६.१) | in the son |
| हरेः | हरि (६.१) | of Hari (Indra) |
| तपसे | तपस् (४.१) | for penance |
| अधिवस्तुम् | अधिवस्तुम् (अधि√वस्+तुमुन्) | to dwell |
| अचलाम् | अचल (२.१) | a firm |
| अचलः | अचल (१.१) | the mountain |
छन्दः
प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | नु | सा | नु | पु | ष्पि | त | ल | ता | वि | त | तिः |
| फ | लि | तो | रु | भू | रु | ह | वि | वि | क्त | व | नः |
| धृ | ति | मा | त | ता | न | त | न | य | स्य | ह | रे |
| स्त | प | से | ऽधि | व | स्तु | म | च | ला | म | च | लः |
| स | ज | स | स | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.