अन्वयः
AI
सः उपलाहतोद्धततरङ्गधृतं जविना मरुता विधूतविततं केतकशिखाविशदम् अपां फेनं सरितः प्रहासम् इव ददर्श ।
English Summary
AI
He saw the foam of the water, held by waves agitated by striking against rocks, shaken and spread by the swift wind, and as white as the tip of a Ketaki flower, appearing like the loud laughter of the river.
सारांश
AI
पत्थरों से टकराकर उछलती लहरों और तीव्र वायु से फैले हुए केतकी पुष्पों के समान धवल झाग को अर्जुन ने नदी के परिहास या अट्टहास के रूप में देखा।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
उपलेति ॥ उपलैराहता अतएवोद्धताश्च ये तरङ्गास्तैधृतम् । निर्गमरोध्नादित्यर्थः । जविना वेगवता मरुता वातेन विधूतं विततं च केतकस्य शिखाग्रं तद्वद्विशदमपां फेनं हिण्डीरम् ।
हिण्डीरोऽब्धिकफः फेनः इत्यमरः। सरितःप्रहासमट्टहासमिवेत्युत्प्रेक्षा। सोऽर्जुनो ददर्श ॥ बहु बर्हिचन्द्रकनिभं विदधे धृतिमस्य दानपयसां पटलम् । अवगाढमीक्षितुमिवेभपतिं विकसद्विलोचनशतं सरितः
पदच्छेदः
AI
| उपलाहतोद्धततरङ्गधृतं | उपल–आहत (आ√हन्+क्त)–उद्धत (उद्√धृ+क्त)–तरङ्ग–धृत (√धृ+क्त, २.१) | held by waves agitated by striking against rocks |
| जविना | जविन् (३.१) | by the swift |
| विधूतविततं | विधूत (वि√धू+क्त)–वितत (वि√तन्+क्त, २.१) | shaken and spread |
| मरुता | मरुत् (३.१) | wind |
| स | तद् (१.१) | he |
| ददर्श | ददर्श (√दृश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | saw |
| केतकशिखाविशदं | केतक–शिखा–विशद (२.१) | as white as the tip of a Ketaki flower |
| सरितः | सरित् (६.१) | of the river |
| प्रहासम् | प्रहास (प्र√हस्+घञ्, २.१) | loud laughter |
| इव | इव | like |
| फेनम् | फेन (२.१) | the foam |
| अपाम् | अप् (६.३) | of the water |
छन्दः
प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | प | ला | ह | तो | द्ध | त | त | र | ङ्ग | धृ | तं |
| ज | वि | ना | वि | धू | त | वि | त | तं | म | रु | ता |
| स | द | द | र्श | के | त | क | शि | खा | वि | श | दं |
| स | रि | तः | प्र | हा | स | मि | व | फे | न | म | पाम् |
| स | ज | स | स | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.