अन्वयः
AI
एकतः तपनमण्डलदीतितम्, अन्यतः सततनैशतमोवृतम्, पुरः हसितभिन्नतमिस्रचयम्, गजचर्मणा अनुगतम् शिवम् इव (स्थितम् हिमाचलम् अभिययौ)।
English Summary
AI
(He approached the Himalaya which was) illuminated by the sun's orb on one side and enveloped in perpetual nocturnal darkness on the other. In front, its mass of darkness was dispelled by the whiteness of its snow, resembling Lord Shiva accompanied by his elephant hide.
सारांश
AI
एक ओर सूर्य की किरणों से प्रकाशित और दूसरी ओर निरंतर अंधकार से घिरा वह पर्वत ऐसा लग रहा था मानो हाथी की खाल ओढ़े साक्षात भगवान शिव सामने खड़े हों।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
तपनेति ॥पुनः। एकत एकस्मिन्भागे। सार्वविभक्तिकस्तसिः। तपनमण्डलेन दीपितं प्रकाशितम् । अन्यतोऽन्यस्मिन्भागे सततेनानिषिद्धेन नैशेन निशिभवेन तमसा वृतम् । एकत्राह्लारात्र्या चान्यत्र संगतमित्यर्थः । अतएव पुरोऽग्रे हसितेनाट्टहासेन भिन्नतमिस्रचयं निरस्ततमस्तोमं तथा गजचर्मणानुगतं पश्चाद्व्याप्तम् ।
पश्चात्सादृश्ययोरनु इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२६३ ) । शिवमिव स्थितम् । तपनतेजःप्रसारोऽप्यस्य कण इव कुत्रचित्परिसमाप्यत इति महत्त्वातिशयोक्तिः ॥
पदच्छेदः
AI
| तपनमण्डलदीतितम् | तपन–मण्डल–दीतित (२.१) | illuminated by the sun's orb |
| एकतः | एकतः | on one side |
| सततनैशतमोवृतम् | सतत–नैश–तमस्–वृत (२.१) | enveloped in perpetual nocturnal darkness |
| अन्यतः | अन्यतः | on the other side |
| हसितभिन्नतमिस्रचयं | हसित–भिन्न–तमिस्र–चय (२.१) | whose mass of darkness was dispelled by (its) laughter (snow) |
| पुरः | पुरस् | in front |
| शिवम् | शिव (२.१) | Shiva |
| इव | इव | like |
| अनुगतम् | अनुगत (अनु√गम्+क्त, २.१) | accompanied by |
| गजचर्मणा | गज–चर्मन् (३.१) | by the elephant hide |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | प | न | म | ण्ड | ल | दी | ति | त | मे | क | तः |
| स | त | त | नै | श | त | मो | वृ | त | म | न्य | तः |
| ह | सि | त | भि | न्न | त | मि | स्र | च | यं | पु | रः |
| शि | व | मि | वा | नु | ग | तं | ग | ज | च | र्म | णा |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.