अन्वयः
AI
विकचवारिरुहम्, सकलहंसगणम्, शुचि मानसम् सरः दधतम्, च अगात्मजया कृतेर्ष्यया सकलहं सगणं शुचिमानसम् शिवम् (इव स्थितम् हिमाचलम्)।
English Summary
AI
(He approached the Himalaya) which held the pure Manasa lake with its blooming lotuses and flocks of melodious swans. It also resembled Lord Shiva, who has a pure mind, is accompanied by his Ganas, and is subject to the loving jealousy of Parvati, the mountain's daughter, which causes quarrels.
सारांश
AI
वह पर्वत खिले कमलों और हंसों से युक्त मानसरोवर को धारण करता है, जो पार्वती के प्रति ईर्ष्या और गणों के साथ रहने वाले शिव के निर्मल मन के समान है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
विकचेति ॥ पुनश्च । विकचवारिरुहम्। नित्यविकसितारविन्दमित्यर्थः । वृत्तिसामर्थ्यात्। कलहंसगणैः सह वर्तत इति सकलहंसगणम् ।
कादम्ब: कलहंसः स्यात् इत्यमरः । यद्वा । सकलाः सर्वे हंसगणा यस्मिम्स्तत्तथोक्तम् । शुचि नित्यनिर्मलं मानसं मानसाख्यं सरो दधतम् । किंच। कृतेर्ष्यया । कुतश्चिन्निमित्तात्कुपितयेत्यर्थः । अगात्मजया पार्वत्या सकलहं सविवादम्। सगणं सप्रमथम्। गणाः प्रथमसंख्यौघाः इति वैजयन्ती । शुचिमानसमविद्याविनिर्मुक्तचित्तं शिवं च दधतम् । एतेन सकलशैलवैलक्षण्यमस्योक्तम् ॥
पदच्छेदः
AI
| विकचवारिरुहं | विकच–वारिरुह (२.१) | with blooming lotuses |
| दधतं | दधत् (√धा+शतृ, २.१) | holding |
| सरः | सरस् (२.१) | a lake |
| सकलहंसगणं | स–कल–हंस–गण (२.१) | with a flock of melodious swans |
| शुचि | शुचि (२.१) | pure |
| मानसम् | मानस (२.१) | Manasa |
| शिवम् | शिव (२.१) | Shiva |
| अगात्मजया | अग–आत्मजा (३.१) | by the mountain's daughter (Parvati) |
| च | च | and |
| कृतेर्ष्यया | कृत–ईर्ष्या (३.१) | by the jealousy shown |
| सकलहं | स–कलह (२.१) | with quarrels |
| सगणं | स–गण (२.१) | with his attendants (Ganas) |
| शुचिमानसम् | शुचि–मानस (२.१) | having a pure mind |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | क | च | वा | रि | रु | हं | द | ध | तं | स | रः |
| स | क | ल | हं | स | ग | णं | शु | चि | मा | न | सम् |
| शि | व | म | गा | त्म | ज | या | च | कृ | ते | र्ष्य | या |
| स | क | ल | हं | स | ग | णं | शु | चि | मा | न | सम् |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.