मनोरमं प्रापितमन्तरं भ्रुवो-
रलंकृतं केसररेणुणाणुना ।
अलक्तताम्राधरपल्लवश्रिया
समानयन्तीमिव बन्धुजीवकम् ॥
मनोरमं प्रापितमन्तरं भ्रुवो-
रलंकृतं केसररेणुणाणुना ।
अलक्तताम्राधरपल्लवश्रिया
समानयन्तीमिव बन्धुजीवकम् ॥
रलंकृतं केसररेणुणाणुना ।
अलक्तताम्राधरपल्लवश्रिया
समानयन्तीमिव बन्धुजीवकम् ॥
अन्वयः
AI
(कलमस्य गोपिकाम्) भ्रुवोः अन्तरम् मनोरमम् प्रापितम्, अणुना केसर-रेणुणा अलंकृतम्, अलक्त-ताम्र-अधर-पल्लव-श्रिया बन्धुजीवकम् समानयन्तीम् इव (निरीक्ष्य...)
English Summary
AI
(This verse describes a cowherdess) ...who had made the space between her eyebrows charming, adorned with fine saffron pollen, and who, with the beauty of her sprout-like lips red as lac-dye, seemed to rival the Bandhujiva flower.
सारांश
AI
भौंहों के बीच केसर का तिलक लगाए और बन्धुजीवक पुष्प के समान लाल होंठों वाली खेत की रखवाली करती गोपी को अर्जुन ने देखा।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
मनोरममिति ॥ अणुना सूक्ष्मेण केसरेषु किञ्जल्केषु ।
किञ्जल्कः केसरोऽस्त्रियाम् इत्यमरः (अमरकोशः १.१०.४३ ) । यो रेणुः परागस्तेनालंकृतमत एव मनो रमयतीति मनोरमम् । कर्मण्यण् (अष्टाध्यायी ३.२.१ ) इत्यण् । भ्रुवोरन्तरं प्रापितं भ्रूमध्ये निवेशितं बन्धुजीवकं बन्धूकपुष्पम् । 'बन्धूको' बन्धुजीवकः' इत्यमरः । अलक्तताम्रस्य लाक्षारागरक्तस्याधरपल्लवस्य श्रिया शोभया समानयन्तीं समीकुर्वतीमिव । साम्यपरीक्षां कुर्वतीमिवेत्यर्थः । उत्प्रेक्षालंकारः ॥
पदच्छेदः
AI
| मनोरमम् | मनोरम (२.१) | charming |
| प्रापितम् | प्रापित (प्र√आप्+णिच्+क्त, २.१) | made to attain |
| अन्तरम् | अन्तर (२.१) | the space between |
| भ्रुवोः | भ्रू (६.२) | of the two eyebrows |
| अलंकृतम् | अलंकृत (अलम्√कृ+क्त, २.१) | adorned |
| केसररेणुणा | केसर–रेणु (३.१) | with saffron pollen |
| अणुना | अणु (३.१) | fine |
| अलक्तताम्राधरपल्लवश्रिया | अलक्त–ताम्र–अधर–पल्लव–श्री (३.१) | with the beauty of her sprout-like lips red as lac-dye |
| समानयन्तीम् | समानयन्ती (सम्+आ√नी+शतृ, २.१) | equating |
| इव | इव | as if |
| बन्धुजीवकम् | बन्धुजीवक (२.१) | the Bandhujiva flower |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | नो | र | मं | प्रा | पि | त | म | न्त | रं | भ्रु | वो |
| र | लं | कृ | तं | के | स | र | रे | णु | णा | णु | ना |
| अ | ल | क्त | ता | म्रा | ध | र | प | ल्ल | व | श्रि | या |
| स | मा | न | य | न्ती | मि | व | ब | न्धु | जी | व | कम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.