मुखैरसौ विद्रुमभङ्गलोहितैः
शिखाः पिशङ्गीः कलमस्य बिभ्रती ।
शुकावलिर्व्यक्तशिरीषकोमला
धनुःश्रियं गोत्रभिदोऽनुगच्छति ॥
मुखैरसौ विद्रुमभङ्गलोहितैः
शिखाः पिशङ्गीः कलमस्य बिभ्रती ।
शुकावलिर्व्यक्तशिरीषकोमला
धनुःश्रियं गोत्रभिदोऽनुगच्छति ॥
शिखाः पिशङ्गीः कलमस्य बिभ्रती ।
शुकावलिर्व्यक्तशिरीषकोमला
धनुःश्रियं गोत्रभिदोऽनुगच्छति ॥
अन्वयः
AI
असौ व्यक्तशिरीषकोमला शुकावलिः विद्रुमभङ्गलोहितैः मुखैः कलमस्य पिशङ्गीः शिखाः बिभ्रती गोत्रभिदः धनुःश्रियम् अनुगच्छति।
English Summary
AI
This flock of parrots, as delicate as a blooming Shirisha flower, holding the tawny ears of rice in their coral-red beaks, resembles the beauty of Indra's bow (the rainbow).
सारांश
AI
अपनी लाल चोंच और धान की पीली बालियों को धारण किए हुए शिरीष के समान कोमल तोतों की पंक्ति इन्द्रधनुष की शोभा का अनुकरण कर रही है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
मुखैरिति ॥ विद्रुमभङ्गलोहितैर्मुखैः पिशङ्गीः पिशङ्गवर्णाः कलमस्य शिखाः शाल्यग्राणि बिभ्रती व्यक्तशिरीषकोमला विकसितशिरीषसवर्णासौ शुकावलीर्गोत्रभिद इन्द्रस्य धनुषः श्रियमनुगच्छत्यनुकरोति।नानावर्णत्वादिन्द्रधनुरिवाभातीत्युपमालंकारः॥
पदच्छेदः
AI
| मुखैः | मुख (३.३) | with beaks |
| असौ | अदस् (१.१) | this |
| विद्रुमभङ्गलोहितैः | विद्रुम–भङ्ग–लोहित (३.३) | red like broken coral |
| शिखाः | शिखा (२.३) | ears (of corn) |
| पिशङ्गीः | पिशङ्गी (२.३) | tawny |
| कलमस्य | कलम (६.१) | of the rice |
| बिभ्रती | बिभ्रत् (√भृ+शतृ, १.१) | carrying |
| शुकावलिः | शुक–आवलि (१.१) | a flock of parrots |
| व्यक्तशिरीषकोमला | व्यक्त–शिरीष–कोमला (१.१) | as delicate as a blooming Shirisha flower |
| धनुःश्रियं | धनुस्–श्रियम् (२.१) | the beauty of the bow |
| गोत्रभिदः | गोत्रभिद् (६.१) | of Indra (the mountain-splitter) |
| अनुगच्छति | अनुगच्छति (अनु√गम् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | resembles/follows |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| मु | खै | र | सौ | वि | द्रु | म | भ | ङ्ग | लो | हि | तैः |
| शि | खाः | पि | श | ङ्गीः | क | ल | म | स्य | बि | भ्र | ती |
| शु | का | व | लि | र्व्य | क्त | शि | री | ष | को | म | ला |
| ध | नुः | श्रि | यं | गो | त्र | भि | दो | ऽनु | ग | च्छ | ति |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.