अमी समुद्धूतसरोजरेणुना
हृता हृतासारकणेन वायुना ।
उपागमे दुश्चरिता इवापदां
गतिं न निश्चेतुमलं शिलीमुखाः ॥
अमी समुद्धूतसरोजरेणुना
हृता हृतासारकणेन वायुना ।
उपागमे दुश्चरिता इवापदां
गतिं न निश्चेतुमलं शिलीमुखाः ॥
हृता हृतासारकणेन वायुना ।
उपागमे दुश्चरिता इवापदां
गतिं न निश्चेतुमलं शिलीमुखाः ॥
अन्वयः
AI
समुद्धूतसरोजरेणुना, हृतासारकणेन वायुना हृताः अमी शिलीमुखाः, आपदाम् उपागमे दुश्चरिताः इव, गतिं निश्चेतुम् न अलम्।
English Summary
AI
These bees, carried away by the wind that has stirred up the lotus pollen and swept away the raindrops, are unable to determine their path, just like wicked people at the onset of calamities.
सारांश
AI
कमल-पराग और वायु के झोंकों से इधर-उधर भटकते हुए भ्रमर अपनी गति का निश्चय नहीं कर पा रहे हैं, जैसे विपत्ति काल में दुष्टों की मति भ्रमित हो जाती है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अमी इति ॥ समुद्धूतसरोजरेणुनेति सौरभ्योक्तिः । हृतासारकणेनोपात्ताम्बुकणेनेति शैत्योक्तिः।
धारासंपात आसारः इत्यमरः (अमरकोशः १.३.१३ ) । वायुना हृता आकृष्टा अमी शिलीमुखा भृङ्गाः । आपदामुपागमे राजादिभयागमे दुश्चरिता दुष्टकर्माणश्चौरादय'इच । गम्यत इति गतिं गन्तव्यदेशम् । 'देशोपायगमे गतिः' इति वैजयन्ती । निश्चेतुं नालं न समर्थाः । एकत्र वायोः सार्वत्रिकत्वेनोपादानादनिश्चयादन्यत्र भयान्धत्वादिति भावः॥
पदच्छेदः
AI
| अमी | अदस् (१.३) | These |
| समुद्धूतसरोजरेणुना | समुद्धूत–सरोज–रेणु (३.१) | that has stirred up the lotus pollen |
| हृतासारकणेन | हृत–आसार–कण (३.१) | that has swept away the raindrops |
| वायुना | वायु (३.१) | by the wind |
| हृताः | हृत (√हृ+क्त, १.३) | carried away |
| उपागमे | उपागम (७.१) | at the onset |
| दुश्चरिताः | दुश्चरित (१.३) | wicked people |
| इव | इव | like |
| आपदाम् | आपद् (६.३) | of calamities |
| गतिम् | गति (२.१) | their path |
| न | न | not |
| निश्चेतुम् | निश्चेतुम् (निस्√चि+तुमुन्) | to determine |
| अलम् | अलम् | are able |
| शिलीमुखाः | शिलीमुख (१.३) | bees |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | मी | स | मु | द्धू | त | स | रो | ज | रे | णु | ना |
| हृ | ता | हृ | ता | सा | र | क | णे | न | वा | यु | ना |
| उ | पा | ग | मे | दु | श्च | रि | ता | इ | वा | प | दां |
| ग | तिं | न | नि | श्चे | तु | म | लं | शि | ली | मु | खाः |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.